Verrocchio: Andrea del Verrocchio, rzeźba XV wieku, Leonardo i Bargello

0

Andrea del Verrocchio, właściwie Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni, to jedna z najbardziej wpływowych postaci włoskiego renesansu, urodzony około 1435 roku we Florencji. Na [miesiąc rok] ma około 588 lat. Był wszechstronnym mistrzem, rzeźbiarzem, malarzem i złotnikiem, który prowadził prestiżowy warsztat we Florencji, a pod koniec życia otworzył pracownię w Wenecji. Verrocchio nigdy nie zawarł związku małżeńskiego i pozostał bezdzietny, co oznaczało, że przez całe życie musiał zapewniać wsparcie finansowe członkom swojej rodziny. Jego dorobek artystyczny obejmuje arcydzieła rzeźbiarskie i malarskie, a jego warsztat stał się kolebką dla wielu przyszłych mistrzów, w tym Leonarda da Vinci.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [miesiąc rok] ma około 588 lat.
• Żona/Mąż: Nie dotyczy.
• Dzieci: Nie posiadał dzieci.
• Zawód: Rzeźbiarz, malarz, złotnik.
• Główne osiągnięcie: Konny pomnik Bartolomeo Colleoniego w Wenecji oraz prowadzenie warsztatu, który wykształcił m.in. Leonarda da Vinci.

Kim był Andrea del Verrocchio?

Andrea del Verrocchio, właściwie Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni, to postać kluczowa dla sztuki włoskiego renesansu. Urodzony około 1435 roku we Florencji, zasłynął jako wszechstronny artysta o niezwykłym talencie, który obejmował malarstwo, rzeźbę i metaloplastykę. Jego prawdziwe nazwisko, Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni, często ustępuje miejsca pseudonimowi „Verrocchio”, który przyjął po swoim mistrzu, będącym złotnikiem. Artysta zmarł w 1488 roku w Wenecji, pozostawiając po sobie dziedzictwo niezrównanego mistrza, którego wpływ na rozwój sztuki epoki jest nie do przecenienia. Verrocchio był artystą o szerokich horyzontach, prowadzącym prestiżowy warsztat we Florencji, który stał się kuźnią talentów dla wielu przyszłych mistrzów. Pod koniec życia otworzył nową pracownię w Wenecji, gdzie poświęcił się swojemu ostatniemu wielkiemu dziełu – monumentalnemu pomnikowi Bartolomeo Colleoniego. Jego życie prywatne było naznaczone brakiem małżeństwa i potomstwa, co wiązało się z koniecznością zapewnienia wsparcia finansowego członkom swojej rodziny. Choć niewiele wiemy o szczegółach jego prywatnej codzienności, wiadomo, że był członkiem Gildii św. Łukasza we Florencji, co potwierdza jego status zawodowy i przynależność do elity artystycznej miasta.

Podstawowe informacje o Andreai del Verrocchio

Pochodzenie i dane biograficzne

Andrea del Verrocchio, urodzony we Florencji około 1435 roku, znany jest przede wszystkim pod pseudonimem, który odziedziczył po swoim mistrzu-złotniku. Jego prawdziwe nazwisko brzmiało Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni. Jako jeden z czołowych artystów renesansu, Verrocchio zdobył uznanie jako wybitny rzeźbiarz, malarz i złotnik. Jego życiowa ścieżka zakończyła się w 1488 roku w Wenecji, w wieku około 52-53 lat. W ciągu swojej kariery prowadził prężnie działający warsztat we Florencji, który w późniejszym okresie życia został uzupełniony o pracownię w Wenecji, gdzie realizował swoje ostatnie wielkie projekty artystyczne. Dziedzictwo Andrei del Verrocchio jest niezwykle bogate i obejmuje prace, które do dziś stanowią kamienie milowe w historii sztuki. Jego wszechstronność i mistrzostwo w różnych dziedzinach sztuki czynią go postacią wyjątkową w annałach renesansu. Verrocchio był wszechstronnym mistrzem prowadzącym prestiżowy warsztat we Florencji, a pod koniec życia otworzył nową pracownię w Wenecji, gdzie pracował nad swoim ostatnim wielkim dziełem – pomnikiem Bartolomeo Colleoniego. Jego wpływ na rozwój sztuki epoki jest nie do przecenienia.

Życie prywatne Andrei del Verrocchio

Rodzina i status cywilny

Andrea del Verrocchio nigdy nie zawarł związku małżeńskiego i nie miał dzieci. Jego sytuacja rodzinna charakteryzowała się tym, że przez całe życie musiał ponosić odpowiedzialność finansową za niektórych członków swojej rodziny. Szczegóły jego prywatnego życia pozostają w dużej mierze nieznane, co jest typowe dla wielu postaci z tamtego okresu. Wiadomo jednak, że był aktywnym członkiem Gildii św. Łukasza we Florencji, co potwierdza jego pozycję w środowisku artystycznym i społecznym miasta. Brak informacji o jego życiu osobistym nie umniejsza jego znaczenia jako artysty. Skupiał się on przede wszystkim na swojej pracy i prowadzeniu warsztatu, który stał się kolebką dla wielu młodych talentów. Jego oddanie rodzinie, mimo braku własnego potomstwa, świadczy o jego charakterze i odpowiedzialności. Verrocchio pozostał bezdzietny, co wiązało się z jego sytuacją rodzinną – przez całe życie musiał zapewniać wsparcie finansowe niektórym członkom swojej rodziny.

Kariera zawodowa Andrei del Verrocchio

Początki kariery i edukacja

Droga zawodowa Andrei del Verrocchio rozpoczęła się od nauki u mistrza złotnictwa. To właśnie to doświadczenie ukształtowało jego niezwykle precyzyjną technikę, która później znalazła odzwierciedlenie w jego pracach rzeźbiarskich i odlewniczych. Precyzja i dbałość o detale, charakterystyczne dla sztuki złotniczej, stały się jego znakiem rozpoznawczym w późniejszych, bardziej monumentalnych dziełach. Jego wczesne szkolenie stanowiło fundament, na którym zbudował całą swoją karierę artystyczną. Wczesne lata nauki u złotnika odegrały kluczową rolę w rozwoju jego warsztatu. Pozwoliły mu na opanowanie technik wymagających niezwykłej cierpliwości i dokładności, które były niezbędne przy tworzeniu skomplikowanych form i detali. Ta solidna podstawa techniczna umożliwiła mu później realizację ambitnych projektów rzeźbiarskich i odlewniczych, które zdobyły mu sławę w całych Włoszech. Swoją drogę zawodową rozpoczął jako uczeń złotnika, co ukształtowało jego precyzyjną technikę, widoczną później w pracach rzeźbiarskich i odlewniczych.

Rozwój kariery i mecenat

Największy rozwój kariery Andrei del Verrocchio przypadł na ostatnie dwadzieścia lat jego życia. Okres ten był ściśle związany z mecenatem potężnego rodu Medyceuszy, a w szczególności z Wawrzyńcem Wspaniałym (Lorenzo de’ Medici). Wsparcie ze strony tak wpływowych patronów umożliwiło artyście realizację ambitnych projektów i zdobycie rozgłosu. Dzięki tej współpracy Verrocchio mógł rozwinąć swój talent i ugruntować pozycję jako jeden z czołowych artystów epoki renesansu. Jego relacje z Medyceuszami otworzyły mu drzwi do najbardziej prestiżowych zleceń we Florencji. Mecenat Medyceuszy był kluczowy dla rozwoju kariery Verrocchio. Pozwolił mu on nie tylko na realizację wielkich dzieł, ale także na rozbudowę jego warsztatu i przyciągnięcie utalentowanych uczniów. Dostęp do zasobów i prestiżu, jaki oferowała rodzina Medyceuszy, umożliwił artyście osiągnięcie szczytu jego możliwości twórczych i zdobycie międzynarodowego uznania. Wpływ Wawrzyńca Wspaniałego na sztukę florencką był ogromny, a Verrocchio stał się jednym z jego głównych beneficjentów. Największy rozwój jego kariery przypadł na ostatnie dwadzieścia lat życia, co w dużej mierze zawdzięczał mecenatowi potężnego rodu Medyceuszy, a konkretnie Wawrzyńcowi Wspaniałemu (Lorenzo de’ Medici).

Warsztat jako centrum innowacji

Andrea del Verrocchio był nie tylko wybitnym artystą, ale również znakomitym pedagogiem. Jego warsztat we Florencji stał się centrum, gdzie kształciły się największe talenty renesansu. Sam poeta Ugolino Verino pisał o nim, że „cokolwiek malarze mają w sobie dobrego, pili ze źródła Verrocchia”. Wśród jego uczniów znaleźli się tak wybitni artyści jak Leonardo da Vinci i Lorenzo di Credi. Z pracownią Verrocchia współpracowali również tacy mistrzowie jak Pietro Perugino czy Domenico Ghirlandaio, co świadczy o jego wyjątkowym wpływie na ówczesne środowisko artystyczne. Jego warsztat był miejscem wymiany myśli i innowacji, gdzie młodzi artyści mogli rozwijać swoje umiejętności pod okiem mistrza. Działalność warsztatu Andrei del Verrocchio miała fundamentalne znaczenie dla rozwoju sztuki renesansowej. Było to miejsce, gdzie młodzi artyści uczyli się nie tylko technik malarskich i rzeźbiarskich, ale także sposobu myślenia o sztuce i jej roli w społeczeństwie. Relacja między Verrocchio a jego uczniami, w tym szczególnie z Leonardem da Vinci, była niezwykle płodna. Wpływ Verrocchia na kształtowanie się talentów, takich jak Leonardo, jest niepodważalny, a jego pedagogiczne podejście wyznaczyło nowe standardy w edukacji artystycznej. Verrocchio był wybitnym pedagogiem – florencki poeta Ugolino Verino pisał o nim, że „cokolwiek malarze mają w sobie dobrego, pili ze źródła Verrocchia”. W jego warsztacie kształciły się największe talenty renesansu, w tym Leonardo da Vinci i Lorenzo di Credi, a z pracownią współpracowali także tacy mistrzowie jak Pietro Perugino czy Domenico Ghirlandaio.

Dorobek artystyczny Andrei del Verrocchio

Malarstwo

Najważniejsze dzieła malarskie

Wśród malarskich dzieł Andrei del Verrocchio na szczególną uwagę zasługuje „Chrzest Chrystusa” (1474–1475). Obraz ten jest szczególnie znany ze względu na współpracę z młodym Leonardem da Vinci, który przy nim pomagał. Jest to anegdota, która podkreśla niezwykły talent Leonarda, ale także wkład Verrocchia w jego rozwój. Obraz „Madonna z siedzącym dzieckiem” (tempera na desce), datowany na lata 1468–1470, znajduje się obecnie w Gemäldegalerie w Berlinie i jest uznawany za jedno z jego wczesnych dzieł malarskich. Dzieło „Dziewica z Dzieciątkiem i dwoma aniołami”, znajdujące się w National Gallery w Londynie, zostało mu oficjalnie przypisane dopiero około 2010 roku, po gruntownych pracach konserwatorskich, co świadczy o złożoności przypisywania autorstwa w sztuce. Innym ważnym dziełem malarskim jest obraz „Tobiasz i anioł” (1470–1475), który prawdopodobnie był prywatnym obrazem dewocyjnym. W jego powstaniu mógł pomagać Domenico Ghirlandaio, kolejny z utalentowanych artystów związanych z warsztatem Verrocchia. Ostatnim malarskim dziełem mistrza, które pozostało niedokończone, jest „Madonna na tronie ze św. Janem Chrzcicielem i św. Donatem” znajdująca się w katedrze w Pistoi. Dzieło to zostało sfinalizowane przez jego ucznia, Lorenzo di Credi, co ponownie podkreśla znaczenie warsztatu jako miejsca kontynuacji artystycznej tradycji. Warto wiedzieć: Według Giorgio Vasariego, Andrea del Verrocchio miał porzucić malarstwo po tym, jak zobaczył, że jego uczeń, Leonardo da Vinci, przewyższył go w „Chrzcie Chrystusa”.

Rzeźba i metaloplastyka

Andrea del Verrocchio był przede wszystkim mistrzem rzeźby i metaloplastyki. W 1467 roku otrzymał zlecenie na wykonanie monumentalnej grupy z brązu „Chrystus i św. Tomasz” dla kościoła Orsanmichele. Dzieło to jest przykładem jego geniuszu, gdyż artysta genialnie rozwiązał problem umieszczenia dwóch postaci w niszy przeznaczonej dla jednej, tworząc dynamiczną i przekonującą kompozycję. Jest również autorem brązowego posągu „Dawida” (połowa lat 60. XV wieku). Według historycznych przekazów, modelem do tej postaci miał być młody Leonardo da Vinci, a rzeźba przedstawia Dawida jako skromnie ubranego chłopca, co stanowiło odejście od tradycyjnych, heroicznych przedstawień. W 1468 roku Verrocchio podjął się niezwykle ambitnego zadania wykonania ogromnej złotej kuli (palla) na szczyt kopuły Brunelleschiego we florenckim Duomo. Kula, wykonana z miedzianych arkuszy i pozłocona, stanowiła dowód jego mistrzostwa w pracy z metalem na wielką skalę. Stworzył również rzeźbę „Putto z delfinem” (ok. 1470 r.), która pierwotnie przeznaczona była do fontanny w willi Medyceuszy w Careggi, a następnie została przeniesiona do Palazzo della Signoria. Jego dorobek obejmuje także liczne nagrobki dla rodu Medyceuszy, w tym pomnik pogrzebowy Kosmy Starszego (1465–1467) oraz monument Piero i Giovanniego de’ Medici (1472) w Starej Zakrystii. Te dzieła świadczą o jego bliskich relacjach z potężnym florenckim rodem.

Monumentalne realizacje

Prace rzeźbiarskie Andrei del Verrocchio często miały monumentalny charakter, świadczący o jego ambicjach i umiejętnościach. Grupa „Chrystus i św. Tomasz” z kościoła Orsanmichele (1467) to arcydzieło, które demonstruje jego zdolność do tworzenia realistycznych i ekspresyjnych postaci, doskonale wpisanych w przestrzeń architektoniczną. Genialne rozwiązanie problemu umieszczenia dwóch postaci w ograniczonej niszy dowodzi jego innowacyjnego podejścia do kompozycji. Brązowy posąg „Dawida”, powstały w połowie lat 60. XV wieku, to kolejne dzieło, które wyznaczyło nowe standardy w przedstawieniu biblijnego bohatera. Przedstawienie młodego, skromnie ubranego Dawida, być może inspirowane młodym Leonardem da Vinci, stanowiło odejście od wcześniejszych, bardziej klasycznych interpretacji. Złota kula na szczycie kopuły Duomo we Florencji (1468) to dowód jego mistrzostwa w metaloplastyce, świadczący o jego zdolności do realizacji projektów na ogromną skalę, wymagających precyzji i inżynierskiego zmysłu. Willa Medyceuszy w Careggi była miejscem, gdzie znalazła swoje miejsce urocza rzeźba „Putto z delfinem” (ok. 1470 r.). Ta pełna gracji kompozycja, przeniesiona później do Palazzo della Signoria, stanowi przykład jego umiejętności w tworzeniu dzieł o mniejszej skali, ale równie wysokiej wartości artystycznej. Nagrobki dla rodu Medyceuszy, takie jak pomnik Kosmy Starszego (1465–1467) czy monument Piero i Giovanniego de’ Medici (1472) w Starej Zakrystii, ukazują jego zdolność do łączenia sztuki z upamiętnieniem ważnych postaci historycznych i politycznych. Te dzieła nie tylko świadczą o jego kunszcie, ale także o jego pozycji w życiu florenckiej elity.

Nagrobki i dzieła dla Medyceuszy

Andrea del Verrocchio utrzymywał bliskie relacje z potężnym rodem Medyceuszy, co zaowocowało realizacją wielu ważnych dzieł na ich zlecenie. Do najważniejszych należą nagrobki, które nie tylko stanowiły wyraz hołdu dla zmarłych członków rodziny, ale także były świadectwem jego mistrzostwa w rzeźbiarstwie. Pomnik pogrzebowy Kosmy Starszego (1465–1467) oraz monument Piero i Giovanniego de’ Medici (1472) w Starej Zakrystii kościoła San Lorenzo we Florencji to przykłady jego zdolności do tworzenia dzieł o dużej doniosłości artystycznej i symbolicznej. Te monumentalne dzieła rzeźbiarskie ukazują jego zrozumienie dla złożonych form, kompozycji i przekazu emocjonalnego, co czyni je arcydziełami sztuki renesansowej. Praca dla Medyceuszy nie ograniczała się jedynie do nagrobków. Jego talent został doceniony przez Wawrzyńca Wspaniałego, co zaowocowało wieloma innymi zleceniami, które przyczyniły się do rozwoju jego kariery. Wpływ rodu Medyceuszy na sztukę florencką był ogromny, a Verrocchio, jako jeden z ich faworytów, odegrał znaczącą rolę w kształtowaniu estetyki epoki. Jego dzieła dla Medyceuszy są dowodem jego wszechstronności i zdolności do tworzenia dzieł o różnym charakterze i przeznaczeniu.

Pomnik Bartolomeo Colleoniego – kulminacja twórczości

Ostatnim i najbardziej spektakularnym dziełem Andrei del Verrocchio jest konny pomnik Bartolomeo Colleoniego w Wenecji. Verrocchio wygrał konkurs na ten projekt w 1483 roku, pokonując konkurentów z Wenecji i Padwy, co świadczy o jego renomie i umiejętnościach. Kondotier Colleoni zapisał w testamencie swój majątek Republice Weneckiej pod warunkiem wystawienia mu pomnika. Początkowo planowano umieścić go na Placu św. Marka, jednak ostatecznie władze Wenecji zdecydowały się na lokalizację przed Scuola San Marco. Ta zmiana miejsca nie umniejszyła jednak monumentalności i znaczenia dzieła. Andrea del Verrocchio wykazał się innowacyjnością podczas konkursu na pomnik Colleoniego, przygotowując model z drewna i czarnej skóry, podczas gdy jego rywale używali tradycyjnych materiałów, takich jak wosk i glina. Choć Andrea pragnął, by finalne prace nad odlewem powierzył swojemu uczniowi Lorenzo di Credi, państwo weneckie powierzyło to zadanie Alessandro Leopardiemu, który jest również autorem cokołu, na którym pomnik stoi do dziś. Rzeźba nie jest jedynie wiernym portretem fizycznym kondotiera, lecz uosobieniem idei potężnego i bezwzględnego dowódcy wojskowego. Dzieło emanuje tytaniczną energią i siłą, która doskonale oddaje charakter postaci, jednocześnie przekraczając granice indywidualnego przedstawienia. Rzeźba ta stanowi symbol potęgi militarnej i determinacji, będąc jednym z najwybitniejszych przykładów sztuki renesansowej w dziedzinie rzeźby konnej.

Najważniejsze dzieła Andrei del Verrocchio

Malarstwo

• „Chrzest Chrystusa” (1474–1475)
• „Madonna z siedzącym dzieckiem” (ok. 1468–1470)
• „Dziewica z Dzieciątkiem i dwoma aniołami” (przypisane ok. 2010 r.)
• „Tobiasz i anioł” (1470–1475)
• „Madonna na tronie ze św. Janem Chrzcicielem i św. Donatem” (niedokończone)

Rzeźba i metaloplastyka

• Grupa z brązu „Chrystus i św. Tomasz” (1467)
• Brązowy posąg „Dawida” (połowa lat 60. XV wieku)
• Złota kula (palla) na szczyt kopuły Duomo (1468)
• Rzeźba „Putto z delfinem” (ok. 1470 r.)
• Pomnik pogrzebowy Kosmy Starszego (1465–1467)
• Monument Piero i Giovanniego de’ Medici (1472)
• Konny pomnik Bartolomeo Colleoniego (rozpoczęty po 1483 r.)

Ciekawostki

• Przydomek „Verrocchio” artysta przyjął po swoim mistrzu, który był złotnikiem.
• Marmurowe popiersie „Dama z bukietem kwiatów” (Dama col mazzolino) z końca lat 70. XV wieku jest jednym z jego najbardziej zagadkowych dzieł rzeźbiarskich, gdyż tożsamość kobiety pozostaje nieznana.
• Pomnik Bartolomeo Colleoniego, choć zlecony przez samego kondotiera, został ostatecznie umieszczony przed Scuola San Marco, a nie na Placu św. Marka, jak pierwotnie zaplanowano.
• Verrocchio wykazał się innowacyjnością podczas konkursu na pomnik Colleoniego, przygotowując model z drewna i czarnej skóry, podczas gdy jego rywale używali wosku i gliny.

Andrea del Verrocchio, wszechstronny mistrz renesansu, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo w dziedzinie malarstwa, rzeźby i metaloplastyki, kształtując oblicze sztuki epoki. Jego wpływ jako pedagoga, zwłaszcza na postać Leonarda da Vinci, podkreśla jego znaczenie nie tylko jako artysty, ale także jako nauczyciela i inspiratora przyszłych pokoleń twórców.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Andrea_del_Verrocchio