Toulouse-Lautrec: Henri, malarz współczesnego plakatu i dzieł sztuki

1

Henri de Toulouse-Lautrec, wybitny malarz postimpresjonistyczny i arystokrata, urodził się 24 listopada 1864 roku w Albi we Francji. Na obecny rok (2024) miałby 160 lat. Jego życie, choć przedwcześnie zakończone w wieku 36 lat, było intensywnie naznaczone pasją artystyczną oraz osobistymi wyzwaniami, w tym powikłaniami wynikającymi z wieloletniego alkoholizmu i syfilisu. Jego twórczość, silnie związana z ruchem Art Nouveau, na zawsze wpisała się w historię sztuki, szczególnie dzięki wnikliwym portretom i dynamicznym plakatom, które uchwyciły ducha paryskiej Belle Époque.

Jako syn hrabiego Alphonse’a de Toulouse-Lautrec Montfa i Adèle Zoë Tapié de Celeyran, Henri wywodził się z arystokratycznej rodziny, co jednak nie uchroniło go od osobistych tragedii i problemów zdrowotnych. Trudności te, w połączeniu z jego niezwykłym talentem, ukształtowały artystę, który stał się świadkiem i kronikarzem barwnego, ale i niebezpiecznego świata nocnego życia Paryża.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 2024 rok miałby 160 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji o małżeństwie.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Malarz, grafik, plakacista.
• Główne osiągnięcie: Rewolucjonizowanie sztuki plakatu i mistrzowskie dokumentowanie życia paryskiej Belle Époque.

Podstawowe informacje o Henri de Toulouse-Lautrec

Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Montfa, znany powszechnie jako Henri de Toulouse-Lautrec, urodził się 24 listopada 1864 roku w Albi, malowniczym mieście w południowej Francji. Artysta, wywodzący się z linii hrabiów Tuluzy oraz wicehrabiów Montfa, nosił arystokratyczny tytuł hrabiego (Comte). Jego życie zakończyło się przedwcześnie, 9 września 1901 roku, w wieku zaledwie 36 lat. Przyczyną śmierci były powikłania związane z wieloletnim alkoholizmem oraz syfilisem, które znacząco wpłynęły na jego zdrowie w ostatnich latach życia. Warto odnotować, że podczas wystawy w Tuluzie w 1887 roku, artysta posłużył się pseudonimem „Tréclau”, będącym slangową (verlan) formą jego nazwiska rodowego Lautrec.

Toulouse-Lautrec jest powszechnie klasyfikowany jako jeden z czołowych malarzy postimpresjonistycznych. Jego twórczość, charakteryzująca się wyrazistą kreską i często płaską plamą barwną, silnie wiąże się również z estetyką ruchu Art Nouveau, wywierając wielki wpływ na rozwój nowoczesnego plakatu. Jego dzieła sztuki, takie jak obrazy i plakaty, uchwyciły ducha epoki belle époque, dokumentując życie paryskiego Montmartre.

Rodzina i życie prywatne Henri de Toulouse-Lautrec

Henri de Toulouse-Lautrec był pierworodnym synem hrabiego Alphonse’a de Toulouse-Lautrec Montfa oraz Adèle Zoë Tapié de Celeyran. Jego rodzina należała do ścisłej elity francuskiej arystokracji. Niestety, los nie oszczędził rodziny Lautreców – śmierć drugiego dziecka doprowadziła do separacji rodziców Henriego, co skutkowało tym, że młody Henri trafił pod opiekę niani. W 1885 roku w życiu Henriego pojawiła się Suzanne Valadon, która stała się jego muzą i prawdopodobnie kochanką. Toulouse-Lautrec aktywnie wspierał jej ambicje artystyczne, jednak ich burzliwy związek zakończył się w 1888 roku tragiczną próbą samobójczą Valadon. W kontekście kariery artystycznej, niezwykle ważną rolę odegrała jego matka, Adèle de, która wykorzystując swoje wpływy rodzinne, umożliwiła mu naukę w prestiżowym studiu Léona Bonnata w Paryżu.

Kariera zawodowa Henri de Toulouse-Lautrec

Edukacja artystyczna Henriego de Toulouse-Lautrec rozpoczęła się w Paryżu w 1882 roku. Swoje pierwsze kroki stawiał pod okiem cenionego malarza Léona Bonnata, a następnie kontynuował naukę w studio Fernanda Cormona. To właśnie tam poznał przyszłych znaczących artystów, takich jak Émile Bernard oraz Vincent van Gogh. Przełomowym momentem w jego karierze okazało się otwarcie słynnego kabaretu Moulin Rouge w 1889 roku. Lautrec otrzymał zlecenie na stworzenie serii plakatów reklamowych dla tego miejsca. Wbrew powszechnemu wśród artystów pogardliwemu stosunkowi do prac komercyjnych, Henri z entuzjazmem przyjął to wyzwanie. Pozwoliło mu to nie tylko na zdobycie własnych dochodów, ale także na zyskanie stałego miejsca w życiu nocnym Paryża, z gwarancją stolika w lokalu, gdzie prezentowano jego prace. Jego twórczość, skupiona na przedstawianiu życia nocnego, uwieczniała ikony tamtych czasów, takie jak piosenkarka Yvette Guilbert, tancerka Louise Weber, znana jako La Goulue, oraz Jane Avril. W połowie lat 90. XIX wieku Toulouse-Lautrec stał się również cenionym ilustratorem, regularnie publikując swoje prace w popularnym magazynie satyrycznym „Le Rire”. Jego talent został dostrzeżony również na arenie międzynarodowej – w 1888 roku belgijski krytyk Octave Maus zaprosił go do wystawienia jedenastu prac na prestiżowej wystawie „Vingt” (Dwudziestu) w Brukseli, co stanowiło ważne potwierdzenie jego artystycznej pozycji.

Prace Toulouse-Lautreca, takie jak plakaty dla Moulin Rouge, Jardin de Paris czy Ambassadeurs, zrewolucjonizowały sztukę plakatu, wprowadzając nowe techniki i estetykę, co wywarło wielki wpływ na rozwój nowoczesnego plakatu.

Osiągnięcia i nagrody Henri de Toulouse-Lautrec

Jednym z najbardziej spektakularnych dowodów na trwałe znaczenie twórczości Henriego de Toulouse-Lautrec jest rekord aukcyjny. W 2005 roku jego wczesny obraz „La Blanchisseuse” został sprzedany w domu aukcyjnym Christie’s za imponującą kwotę 22,4 miliona dolarów amerykańskich. Ten fakt podkreśla nie tylko wartość artystyczną jego dzieł, ale także ich znaczenie na globalnym rynku sztuki, potwierdzając jego miejsce wśród najwyżej cenionych artystów.

Zdrowie i wyzwania życiowe Henri de Toulouse-Lautrec

Zdrowie Henriego de Toulouse-Lautrec było naznaczone szeregiem poważnych problemów, które miały swoje źródło w genetycznych predyspozycjach oraz nieszczęśliwych wypadkach. Rodzice artysty byli ciotecznym rodzeństwem, co zdaniem biografów przyczyniło się do jego wrodzonych wad genetycznych, wynikających z chowu wsobnego. W wieku zaledwie 13 lat Henri doznał złamania prawej kości udowej, a rok później – lewej. Z powodu rzadkiej choroby genetycznej jego kości nie zrosły się prawidłowo, co doprowadziło do zahamowania wzrostu nóg. W efekcie osiągnął ostatecznie wzrost zaledwie 1,52 metra, przy zachowaniu proporcji tułowia dorosłego mężczyzny. Choroba ta, prawdopodobnie piknodysostoza, jest dziś potocznie określana jako zespół Toulouse-Lautreca. Ostatnie lata życia artysty były naznaczone postępującym pogorszeniem stanu zdrowia. W marcu 1901 roku doznał pierwszego udaru, który spowodował paraliż od pasa w dół. Niestety, kolejny udar w sierpniu tego samego roku doprowadził do hemiplegii, czyli porażenia połowicznego, znacząco ograniczając jego zdolności ruchowe i artystyczne.

Mimo tych poważnych wyzwań zdrowotnych, Lautrec aktywnie działał artystycznie. Jego zamiłowanie do sztuki było tak silne, że nawet podczas pobytu w sanatorium Folie Saint-James, do którego trafił w lutym 1899 roku z powodu wycieńczenia organizmu alkoholizmem, nie zaprzestał tworzenia. Tam stworzył serię 39 portretów cyrkowych, dokumentując swoje otoczenie i zachowując artystyczną aktywność.

Kontrowersje i skandale związane z Henri de Toulouse-Lautrec

Życie Henriego de Toulouse-Lautrec obfitowało w wydarzenia, które wykraczały poza konwencjonalne normy społeczne, a nawet budziły kontrowersje. Artysta odczuwał silną więź z prostytutkami, znajdując w ich towarzystwie zrozumienie i akceptację, której brakowało mu w innych kręgach ze względu na jego niepełnosprawność. Często mieszkał w domach publicznych, m.in. przy Rue d’Amboise, gdzie tworzył setki rysunków i obrazów, dokumentując codzienne życie ich mieszkanek. Jego sztuka, często oparta na obserwacji tych środowisk, pozwalała na wgląd w mniej znane aspekty paryskiego życia.

W 1890 roku Henri Lautrec stanął w obronie Vincenta van Gogha, wyzywając na pojedynek artystę Henry’ego de Groux, który skrytykował prace van Gogha. Ten incydent pokazuje lojalność i zaangażowanie Lautreca wobec swoich przyjaciół i artystów, których cenił. Niestety, życie osobiste artysty naznaczone było również walką z uzależnieniem od alkoholu. Przypisuje mu się stworzenie koktajlu „Earthquake” (Tremblement de Terre), będącego mieszanką absyntu i koniaku w równych proporcjach, co odzwierciedlało jego skłonność do mocnych trunków. Z powodu postępującego alkoholizmu, w lutym 1899 roku rodzina umieściła go na trzy miesiące w sanatorium Folie Saint-James, co jednak nie powstrzymało jego artystycznej pasji.

Hobby i umiejętności kulinarne Henri de Toulouse-Lautrec

Zanim Henri de Toulouse-Lautrec zdobył sławę jako malarz, w rodzinie nazywano go „Henrim kucharzem”. Był on bowiem nie tylko artystą, ale także wybitnym smakoszem i utalentowanym kucharzem. Regularnie organizował przyjęcia, na których osobiście projektował menu, kupował składniki i przygotowywał potrawy. Jedno z jego najbardziej znanych wydarzeń miało miejsce w lutym 1895 roku, kiedy to zorganizował przyjęcie dla 300 gości, serwując około 2000 koktajli jako jedyny barman i szef kuchni. Po śmierci artysty, jego przyjaciel Maurice Joyant opublikował zbiór jego przepisów w książce „La Cuisine de Monsieur Momo, Célibataire” (1930). Publikacja ta zawiera 150 przepisów, w tym jego popisowe danie – sałatkę katalońską, dowodząc jego wszechstronnych talentów.

Ciekawostki z życia Henri de Toulouse-Lautrec

Ze względu na swoje trudności z poruszaniem się, Henri de Toulouse-Lautrec często używał laski, która kryła w sobie nietypową „niespodziankę” – była wydrążona w środku i służyła do ukrywania zapasu alkoholu, co stanowiło wyraz jego walki z uzależnieniem i próbę radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami. Podczas swoich pobytów w Londynie, artysta nawiązał bliską przyjaźń z Oscarem Wilde’em i stał się jego głośnym obrońcą podczas procesu pisarza, malując jego portret w tym samym roku, w którym odbył się proces. Od najmłodszych lat, dzięki lekcjom u René Princeteau, Henri pasjonował się malowaniem koni, co zaowocowało licznymi dziełami o tematyce cyrkowej i jeździeckiej, ukazującymi dynamikę i piękno tych zwierząt.

Najważniejsze wydarzenia z życia i kariery Henri de Toulouse-Lautrec

• 1864 – Narodziny Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Montfa w Albi.
• 1882 – Początek studiów artystycznych w Paryżu u Léona Bonnata.
• 1885 – Poznanie Suzanne Valadon.
• 1887 – Użycie pseudonimu „Tréclau” podczas wystawy w Tuluzie.
• 1888 – Udział w wystawie „Vingt” w Brukseli; koniec związku z Suzanne Valadon.
• 1889 – Otwarcie kabaretu Moulin Rouge i początek współpracy z nim.
• 1890 – Pojedynek z Henrym de Groux w obronie Vincenta van Gogha.
• Połowa lat 90. XIX wieku – Regularne publikacje ilustracji w magazynie „Le Rire”.
• 1895 – Organizacja słynnego przyjęcia dla 300 gości.
• 1899 – Trzymiesięczny pobyt w sanatorium Folie Saint-James.
• 1901 – Udar paraliżujący od pasa w dół; kolejny udar prowadzący do hemiplegii; śmierć 9 września.
• 2005 – Rekord aukcyjny obrazu „La Blanchisseuse”.

Wybrane dzieła i modele Henri de Toulouse-Lautrec

• Muzy i modele: Yvette Guilbert, Louise Weber (La Goulue), Jane Avril, Aristide Bruant, Marcelle Lender, Valentin le Désossé.
• Znane prace: „La Blanchisseuse”, „Divan Japonais”, „At the Circus”, „Of the Singer Yvette Guilbert”, „Marcelle Lender Dancing the Bolero”, „Portrait of the”, „At the Folies-Bergère”.

Stan zdrowia i wyzwania życiowe

• Wady genetyczne: Wynikające z chowu wsobnego (rodzice byli ciotecznym rodzeństwem).
• Wypadki: Złamanie prawej kości udowej (wiek 13 lat), złamanie lewej kości udowej (rok później).
• Choroba: Prawdopodobnie piknodysostoza (zespół Toulouse-Lautreca).
• Skutki zdrowotne: Niski wzrost (1,52 m), paraliż i udary (1901).
• Uzależnienia: Alkoholizm.

Podsumowanie

Henri de Toulouse-Lautrec, mimo krótkiego życia i licznych trudności zdrowotnych, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo artystyczne, dokumentując życie Paryża końca XIX wieku w unikalny i niezapomniany sposób. Jego prace, od portretów po plakaty, do dziś stanowią świadectwo jego mistrzostwa i przenikliwego spojrzenia na ludzką naturę, utrwalając dla przyszłych pokoleń obraz epoki i jej barwnych postaci.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Henri_de_Toulouse-Lautrec