Tomasz z Akwinu: filozofia, nauki, 28 stycznia – kim był?

1

Tomasz z Akwinu, powszechnie znany jako Akwinata, to postać monumentalna w historii myśli zachodniej. Urodzony na przełomie 1224 i 1225 roku, w wieku około 801 lat, ten włoski filozof scholastyczny i teolog, dominikanin, wywarł niezatarty wpływ na teologię i filozofię chrześcijańską. Mimo arystokratycznego pochodzenia i początkowego sprzeciwu rodziny wobec jego powołania, Tomasz z Akwinu stał się jednym z najwybitniejszych uczonych w dziejach, zyskując przydomki „doktor anielski” i „doktor powszechny”. Jego dzieła stanowią filar nauczania Kościoła katolickiego, a jego mądrość i czystość doktryny do dziś inspirują kolejne pokolenia.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Około 801 lat (stan na 2024/2025 rok)
• Żona/Mąż: Brak danych (złożył śluby mnisze)
• Dzieci: Brak danych (złożył śluby mnisze)
• Zawód: Filozof scholastyczny, teolog, zakonnik
• Główne osiągnięcie: Stworzenie wszechstronnego systemu filozoficzno-teologicznego łączącego myśl Arystotelesa z doktryną chrześcijańską, autor „Summy Teologicznej”.

Podstawowe informacje o Tomaszu z Akwinu

Tomasz z Akwinu, urodzony na przełomie 1224 i 1225 roku w zamku Roccasecca niedaleko Akwinu we Włoszech, jest postacią o ogromnym znaczeniu dla filozofii i teologii. W obecnym roku, licząc od jego narodzin, przypada około 801 lat jego istnienia w historii myśli. Znany również jako Akwinata, odznaczał się niezwykłą mądrością i klarownością nauczania, co przyniosło mu przydomki „doktor anielski” (*doctor angelicus*) oraz „doktor powszechny” (*doctor communis*). Był włoskim filozofem scholastycznym, teologiem i członkiem Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów). Święty Tomasz z Akwinu jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych myślicieli w historii chrześcijaństwa, a także za świętego i doktora Kościoła katolickiego. Swoje życie zakończył 7 marca 1274 roku w Fossanuova, w wieku zaledwie 49 lub 50 lat, podczas podróży na sobór w Lyonie, podróżując mimo bardzo złego stanu zdrowia.

Rodzina i pochodzenie Tomasza z Akwinu

Tomasz z Akwinu wywodził się z potężnej i wpływowej rodziny arystokratycznej, której ojcem był hrabia Akwinu, Landulf, a matką Teodora Caracciolo. Oczekiwano, że jego kariera potoczy się ścieżkami politycznymi lub zajmie wysokie stanowisko kościelne. Jednakże, w 1244 roku, młody Tomasz podjął decyzję, która wywołała sprzeciw rodziny: postanowił wstąpić do żebraczego zakonu dominikanów. Rodzina miała dla niego inne plany, widząc go na stanowisku opata w bogatym klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino. Aby odwieść go od tej decyzji, bracia Tomasza uwięzili go na rok w rodzinnym zamku. Mimo ogromnej presji i izolacji, Akwinata konsekwentnie odmawiał zdjęcia habitu dominikańskiego, co ostatecznie zmusiło jego rodzinę do ustąpienia i zaakceptowania jego wyboru.

Edukacja i kariera naukowa Tomasza z Akwinu

Pierwsze kroki edukacyjne Tomasz z Akwinu stawiał w renomowanym klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino. W 1239 roku kontynuował naukę w Neapolu, zgłębiając wiedzę z zakresu siedmiu sztuk wyzwolonych. Kluczowym momentem w jego rozwoju naukowym było spotkanie z Albertem Wielkim w Paryżu. W 1248 roku, wraz z mistrzem, przeniósł się do Kolonii, gdzie rozwijał swoje zdolności teologiczne, uzyskując stopień bakałarza biblijnego. W 1252 roku Tomasz powrócił do Paryża, gdzie rozpoczął wykładanie „Sentencji” Piotra Lombarda. Jego talent i wiedza zostały szybko docenione, a w 1256 roku otrzymał tytuł magistra teologii i objął stanowisko profesora na Uniwersytecie Paryskim. Okres jego pracy w Paryżu nie obył się bez konfliktów, zwłaszcza ze strony Wilhelma z Saint-Amour, który dążył do zakazania zakonnikom nauczania na uniwersytetach. Po interwencji papieża, racja przyznana została mnichom nauczającym na uczelniach. W 1261 roku Tomasz przeniósł się do Orvieto, gdzie przez cztery lata prowadził szkołę dominikańską. Następnie, w 1265 roku, udał się do Rzymu, gdzie kontynuował nauczanie i intensywną pracę nad swoimi najważniejszymi dziełami.

Kluczowe etapy edukacji i kariery

• Początki edukacji: Klasztor benedyktyński na Monte Cassino, Uniwersytet w Neapolu (1239 r.).
• Mistrz i rozwój: Spotkanie z Albertem Wielkim, przeniesienie do Kolonii (1248 r.), uzyskanie stopnia bakałarza biblijnego.
• Kariera uniwersytecka: Wykładanie „Sentencji” Piotra Lombarda, tytuł magistra teologii i profesora na Uniwersytecie Paryskim (1256 r.).
• Konflikty akademickie: Spór z Wilhelmem z Saint-Amour o nauczanie zakonników.
• Działalność we Włoszech: Szkoła dominikańska w Orvieto (1261–1265 r.), nauczanie w Rzymie (od 1265 r.).

Twórczość i najważniejsze dzieła Tomasza z Akwinu

Dzieło życia Tomasza z Akwinu, jego magnum opus, to „Summa Theologiae”. Nad tym monumentalnym dziełem pracował w Rzymie, Paryżu i Neapolu, lecz trzecia część pozostała nieukończona z powodu jego przedwczesnej śmierci. „Summa contra gentiles”, napisana w latach 1261–1266, miała służyć jako narzędzie do uzasadniania wiary chrześcijańskiej w dialogu z poganami. Już we wczesnym okresie swojej kariery, podczas pobytu w Kolonii i na początku pracy w Paryżu, Tomasz stworzył fundamentalne teksty filozoficzne, takie jak „O zasadach natury” (*De principiis naturae*) oraz „O bycie i istocie” (*De ente et essentia*). Te prace położyły podwaliny pod jego unikalny system metafizyczny. Jest również autorem licznych komentarzy biblijnych i dogłębnych analiz dzieł Arystotelesa. Na szczególną uwagę zasługuje także „Złota katena do czterech Ewangelii” (*Catena aurea*), opracowana na prośbę papieża Urbana IV, która stanowiła zbiór komentarzy Ojców Kościoła do tekstów ewangelicznych.

Najważniejsze dzieła Tomasza z Akwinu

• Magnum Opus: *Summa Theologiae* (nieukończona).
• Narzędzie dialogu: *Summa contra gentiles* (1261–1266).
• Wczesne traktaty filozoficzne: *De principiis naturae*, *De ente et essentia*.
• Prace egzegetyczne i komentarze: Komentarze do Księgi Izajasza, Hioba, Ewangelii Jana i Mateusza; analizy dzieł Arystotelesa.
• Zbiór komentarzy: *Catena aurea* (Złota katena do czterech Ewangelii).

Poglądy filozoficzne i teologiczne Tomasza z Akwinu

Centralnym punktem systemu filozoficzno-teologicznego Tomasza z Akwinu jest jego „chrześcijański arystotelizm”. Tomasz dokonał genialnego połączenia filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską, wprowadzając do teologii kluczowe pojęcia, takie jak akt i możność, forma i materia, oraz teoria przyczynowości. W kwestii relacji między wiarą a rozumem, Tomasz uważał, że są to dwie odrębne, ale wzajemnie uzupełniające się dziedziny poznania. Twierdził, że choć pewne prawdy, jak dogmat o Trójcy Świętej, są dostępne jedynie poprzez objawienie, to rozum ludzki jest w stanie dowieść istnienia Boga i nie istnieje między nimi sprzeczność, ponieważ oba pochodzą od Boga. W swojej teorii poznania (epistemologii) Tomasz przyjmował, że człowiek rodzi się jako „tabula rasa”, a cała wiedza zdobywana jest za pośrednictwem zmysłów. Poznanie umysłowe jest zawsze ogólne, a duszę i Boga poznajemy jedynie pośrednio, poprzez analizę ich działań i refleksję. W metafizyce Tomasz wzbogacił myśl grecką o kluczową kategorię „istnienia”, odróżniając je od „istoty”. Rozwinął również unikalną koncepcję bytu osobowego. Tomasz dowodził, że teologia może być uznana za naukę w sensie arystotelesowskim, mimo iż jej fundamentalne zasady opierają się na objawieniu.

Główne nurty filozoficzne i teologiczne

• Chrześcijański arystotelizm: Połączenie filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską.
• Relacja wiary i rozumu: Uzupełniające się dziedziny, rozum może dowieść istnienia Boga.
• Teoria poznania: Wiedza zdobywana przez zmysły, poznanie umysłowe ogólne.
• Metafizyka: Wzbogacenie o kategorię „istnienia” i koncepcję bytu osobowego.
• Teologia jako nauka: Dowodzenie statusu naukowego teologii.

Nagrody, kanonizacja i dziedzictwo Tomasza z Akwinu

Pośmiertne uznanie dla Tomasza z Akwinu było ogromne. Proces kanonizacyjny rozpoczął się niedługo po jego śmierci, a oficjalne ogłoszenie go świętym Kościoła katolickiego nastąpiło 18 lipca 1323 roku przez papieża Jana XXII. Ze względu na niezwykły wpływ jego pism na doktrynę Kościoła, Tomasz został uhonorowany tytułem Doktora Kościoła. Dziś Tomasz z Akwinu jest patronem dominikanów, teologów, studentów oraz wszystkich katolickich szkół i uniwersytetów. Jego postać stanowi wzorzec chrześcijańskiego intelektualisty, a jego myśl nadal inspiruje i kształtuje współczesne dyskusje filozoficzne i teologiczne. Papież Leon XIII w swojej encyklice „Aeterni Patris” z 1879 roku nakazał odrodzenie filozofii św. Tomasza, co pokazuje trwałe znaczenie jego myśli.

Uznanie i dziedzictwo

• Kanonizacja: Ogłoszony świętym przez papieża Jana XXII 18 lipca 1323 roku.
• Tytuły: Doktor Kościoła, „doktor anielski”, „doktor powszechny”.
• Patronat: Dominikanów, teologów, studentów, szkół i uniwersytetów katolickich.

Zdrowie Tomasza z Akwinu

Pod koniec życia stan zdrowia Tomasza z Akwinu uległ znacznemu pogorszeniu. 6 grudnia 1273 roku doznał nagłego załamania, po którym całkowicie zaprzestał pisania i dyktowania swoich dzieł. Mimo silnego osłabienia, podjął próbę podróży do Lyonu, aby wziąć udział w soborze. Niestety, podczas tej podróży, zatrzymując się w klasztorze cystersów w Fossanuova, zmarł. Jego śmierć nastąpiła 7 marca 1274 roku, w wieku zaledwie 49 lub 50 lat.

Ciekawostki i atrybuty związane z Tomaszem z Akwinu

Przez wiele lat nieodłącznym towarzyszem i sekretarzem Tomasza z Akwinu był Reginald z Piperno. Reginald nie tylko sumiennie spisywał myśli swojego mistrza, ale po jego śmierci podjął się niezwykle ważnego zadania dokończenia „Summy teologicznej”. W sztuce i ikonografii Tomasz z Akwinu jest często przedstawiany w białym habicie dominikańskim, z atrybutami takimi jak księga, pióro, a czasem słońce na piersi, symbolizujące jego oświecenie intelektualne. Podczas pobytu w Rzymie, Tomasz nawiązał owocną współpracę z Wilhelmem z Moerbeke, co znacząco wpłynęło na jego analizy dzieł Arystotelesa. Jego system myślowy, oparty na harmonii wiary i rozumu, stanowi fundament dla wielu późniejszych filozofów i teologów. Tomasz z Akwinu urodził się w zamku Roccasecca, a jego dzieła, takie jak Summa Theologiae, są do dziś studiowane i analizowane przez uczonych na całym świecie. Tomasz uważał, że rozumienie świata i istnienie Boga są ze sobą ściśle powiązane. Jego nauczanie jest nieodłączną częścią katolickiej doktryny i etyki.

Warto wiedzieć: Tomasz z Akwinu, w wieku zaledwie 49 lub 50 lat, zmarł 7 marca 1274 roku w Fossanuova, podczas podróży na sobór w Lyonie, podróżując pomimo bardzo złego stanu zdrowia.

Podsumowując, postać Tomasza z Akwinu stanowi ucieleśnienie harmonii między wiarą a rozumem, ukazując, jak głębokie zrozumienie świata i Boga można osiągnąć poprzez intelektualne dociekania i duchową kontemplację. Jego ponadczasowe dzieła i nieustający wpływ na teologię i filozofię czynią go jednym z filarów zachodniej tradycji intelektualnej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_z_Akwinu