Tołstoj: Lew Nikołajewicz, pisarz i myśliciel głoszący prawdę

2

Lew Nikołajewicz Tołstoj (ur. 9 września 1828) to postać, która na stałe zapisała się w annałach literatury światowej jako jeden z najwybitniejszych przedstawicieli realizmu. Na przełomie XIX i XX wieku uchodził za najwyższy autorytet moralny w Rosji. Choć urodził się jako hrabia, wczesne osierocenie przez rodziców wpłynęło na jego późniejsze rozważania o życiu i człowieczeństwie. Jego burzliwe małżeństwo z Zofią Bers, choć zaowocowało liczną rodziną, było naznaczone konfliktami ideologicznymi, zwłaszcza gdy Tołstoj pragnął rozdać swój majątek. W wieku 82 lat, w listopadzie 1910 roku, opuścił potajemnie Jasną Polanę, by wkrótce potem zachorować i umrzeć na stacji kolejowej Astapowo, kończąc tym samym swoje barwne i pełne wyzwań życie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na moment śmierci (listopad 1910) miał 82 lata.
• Żona/Mąż: Zofia Bers
• Dzieci: 14 dzieci (8 dożyło dorosłości)
• Zawód: Pisarz, filozof, myśliciel
• Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnych powieści „Wojna i pokój” oraz „Anna Karenina”, a także rozwinięcie filozofii pacyfizmu i niestosowania przemocy.

Podstawowe informacje o Lwie Tołstoju

Prawdziwe imię i pochodzenie

Prawdziwe imię pisarza brzmiało Lew Nikołajewicz Tołstoj. Urodził się jako hrabia, wywodzący się ze starej i znanej rosyjskiej arystokracji, której korzenie sięgały XIV wieku. Tołstoj rozpoczął swoją karierę pisarską, będąc już osobą z arystokratycznym tytułem, co odzwierciedlało jego pochodzenie.

Data i miejsce urodzenia

Lew Tołstoj urodził się 9 września 1828 roku (według starego stylu 28 sierpnia) w rodzinnym majątku Jasna Polana. Majątek ten położony był 12 kilometrów od miasta Tuła, a około 200 kilometrów na południe od Moskwy. Jasna Polana stała się na wiele lat centrum jego życia i twórczości.

Wykształcenie

W 1844 roku młody Tołstoj rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Kazańskim, a także uczył się języków orientalnych. Jednakże, nauczyciele oceniali go jako osobę „niezdolną i niechętną do nauki”. Te negatywne oceny doprowadziły do porzucenia przez niego studiów w połowie ich trwania. Mimo to, jego intelektualny rozwój nie ustał, co później znalazło odzwierciedlenie w jego bogatej twórczości literackiej i filozoficznej.

Życie prywatne i rodzina Lwa Tołstoja

Rodzice i wczesne sieroctwo

Lew Tołstoj był czwartym z pięciorga dzieci hrabiego Nikołaja Iljicza Tołstoja, weterana wojny z 1812 roku, oraz księżnej Marii Tołstoj (z domu Wołkońskiej). Jego dzieciństwo naznaczone było wczesną stratą rodziców: matkę stracił w wieku zaledwie 2 lat, a ojca w wieku 9 lat. Po osieroceniu, wychowywany był przez krewnych, co z pewnością wpłynęło na jego późniejsze przemyślenia dotyczące rodziny i relacji międzyludzkich.

Małżeństwo z Zofią Bers

23 września 1862 roku, Lew Tołstoj poślubił Zofię Bers, córkę nadwornego lekarza. Była ona od niego o 16 lat młodsza. Zofia Bers odegrała kluczową rolę w życiu pisarza, stając się jego najbliższą współpracowniczką. Przepisywała rękopisy dzieł męża, w tym wielokrotnie – aż siedmiokrotnie – rękopis „Wojny i pokoju”, co świadczy o jej ogromnym zaangażowaniu w proces twórczy Tołstoja.

Liczna rodzina

Z małżeństwa z Zofią Bers urodziło się aż 14 dzieci. Niestety, nie wszystkie doczekały dorosłości – ośmioro z nich dożyło wieku dorosłego. Tak liczna rodzina stanowiła ogromne wyzwanie logistyczne i emocjonalne dla funkcjonowania domu w Jasnej Polanie, a także wpłynęła na późniejsze dylematy moralne Tołstoja dotyczące dziedziczenia i zabezpieczenia potomstwa.

Konflikty małżeńskie na tle ideologicznym

Późniejsze lata życia Lwa Tołstoja były naznaczone głębokimi konfliktami z żoną, Zofią. Wynikały one przede wszystkim z radykalnych poglądów pisarza, który pragnął rozdać swój majątek i zrzec się praw autorskich do swoich dzieł. Zofia Bers stanowczo sprzeciwiała się tym ideom, dążąc do zabezpieczenia przyszłości finansowej dzieci. Te różnice światopoglądowe stanowiły źródło znaczących napięć w ich małżeństwie.

Kariera literacka Lwa Tołstoja

Debiut literacki i wczesne dzieła

Pierwsze sukcesy literackie Lew Tołstoj odniósł już w wieku dwudziestu lat. W latach 1852–1856 opublikował półautobiograficzną trylogię, na którą składały się dzieła: „Dzieciństwo”, „Lata chłopięce” i „Młodość”. Ta wczesna twórczość przyniosła mu uznanie krytyki i zapowiadała przyszłe arcydzieła, które miały zrewolucjonizować literaturę rosyjską.

Monumentalne powieści: „Wojna i pokój” i „Anna Karenina”

„Wojna i pokój”, monumentalne dzieło ukończone w 1869 roku, jest przez wielu krytyków, w tym Gary’ego Saula Morsona, uznawane za największą powieść, jaka kiedykolwiek powstała. Łączy ona epicki rozmach historyczny z dogłębną analizą psychologiczną postaci. Sześć lat później, w 1878 roku, ukazała się „Anna Karenina”, powieść uznawana za szczyt realizmu literackiego. Przedstawia ona tragiczne losy kobiety w starciu z konwenansami społecznymi i jest regularnie wymieniana w rankingach najlepszych książek świata, co potwierdza jej ponadczasowe znaczenie.

Późniejsze dzieła: „Zmartwychwstanie”

Ostatnią z wielkich powieści Lwa Tołstoja było „Zmartwychwstanie”, opublikowane w 1899 roku. W tym dziele pisarz zawarł ostrą krytykę instytucji państwowych i kościelnych. Wplótł również wątki ekonomiczne, oparte na filozofii georgizmu, co świadczy o jego ciągłym dążeniu do eksploracji nowych idei i przekazywania ich za pomocą literatury. Dzieło to pokazuje jego ewolucję światopoglądową i zaangażowanie w kwestie społeczne.

Inspiracje wojenne i „Opowiadania sewastopolskie”

Doświadczenia Lwa Tołstoja z wojny krymskiej, a zwłaszcza z oblężenia Sewastopola, zaowocowały powstaniem cyklu „Opowiadań sewastopolskich”, wydanych w 1855 roku. Dzięki surowemu realizmowi i autentyczności przedstawionych obrazów, opowiadania te zyskały ogromną popularność w Rosji. Pokazały one młodego pisarza jako świadka okrucieństwa wojny, które miało głęboki wpływ na jego późniejsze poglądy pacyfistyczne.

Nagrody i uznanie dla Lwa Tołstoja

Kontrowersje związane z Nagrodą Nobla

Mimo powszechnego uznania na całym świecie, Lew Tołstoj nigdy nie otrzymał Nagrody Nobla. Był nominowany do Literackiej Nagrody Nobla co roku w latach 1902–1906, a także do Pokojowej Nagrody Nobla w latach 1901, 1902 i 1909. Fakt, że tak wybitny pisarz nie został uhonorowany tą prestiżową nagrodą, do dziś jest uznawany za jeden z największych skandali w historii tego wyróżnienia, co świadczy o kontrowersjach, jakie budziły jego poglądy.

Uznanie wśród innych pisarzy

Lew Tołstoj cieszył się ogromnym szacunkiem wśród swoich literackich kolegów. Virginia Woolf, wybitna pisarka XX wieku, określiła go mianem „największego ze wszystkich powieściopisarzy”. Podkreślała tym samym jego niezrównany talent do opisywania ludzkiej natury, psychologii postaci oraz złożoności ludzkich relacji, co czyni go postacią o uniwersalnym znaczeniu w historii literatury.

Filozofia, wiara i działalność Lwa Tołstoja

Duchowe przebudzenie i „Spowiedź”

W latach 70. XIX wieku Lew Tołstoj przeszedł głęboki kryzys moralny i duchowy. Swoje przeżycia i przemyślenia dotyczące sensu życia opisał w autobiograficznym dziele „Spowiedź” (1882). Ten kryzys doprowadził go do radykalnej interpretacji nauk Jezusa, skupionej przede wszystkim na Kazaniu na Górze. To wydarzenie stanowiło punkt zwrotny w jego życiu, kierując jego uwagę ku duchowości i samodoskonaleniu moralnemu.

Pacyfizm i wpływ na ruchy społeczne

Koncepcja „nieprzeciwstawiania się złu przemocą”, którą Tołstoj zawarł w swojej książce „Królestwo Boże jest wewnątrz was” (1894), wywarła decydujący wpływ na światowe ruchy społeczne i postaci historyczne. Jego filozofia pacyfizmu inspirowała takich liderów jak Mahatma Gandhi, Martin Luther King Jr. oraz James Bevel, kształtując ich podejście do walki o wolność i sprawiedliwość bez użycia przemocy.

Relacja z Gandhim

Lew Tołstoj prowadził korespondencję z młodym wówczas Mahatmą Gandhim. W listach udzielał mu rad i utwierdzał go w idei ahimsy, czyli niestosowania przemocy. Ta korespondencja i wymiana myśli odegrała kluczową rolę w kształtowaniu filozofii Gandhiego, która później stała się fundamentem walki o niepodległość Indii. Tołstoj, choć nie poznał osobiście Gandhiego, miał ogromny wpływ na jego działalność.

Wegetarianizm i etyka

W duchu swojego pacyfizmu i przekonania o konieczności szanowania wszelkiego życia, Lew Tołstoj stał się gorliwym propagatorem wegetarianizmu. Był również przeciwnikiem polowań. Jego etyka opierała się na głębokim szacunku dla istot żyjących, co stanowiło integralną część jego filozofii moralnej i religijnej, jaką głosił w późniejszym okresie życia.

Służba wojskowa Lwa Tołstoja

Udział w wojnie krymskiej

W młodości Lew Tołstoj służył jako oficer artylerii w armii rosyjskiej. Brał udział w wojnie krymskiej, w tym w bitwie nad Czarną oraz w trwającym 11 miesięcy oblężeniu Sewastopola (1854–1855). Doświadczenia z frontu, surowość i okrucieństwo wojny, miały na niego ogromny wpływ i stanowiły materiał do jego późniejszych dzieł literackich.

Awans i zmiana poglądów po wojnie

Za swoje czyny na polu bitwy podczas wojny krymskiej, Lew Tołstoj został doceniony i awansowany do stopnia porucznika. Jednakże, świadectwo okrucieństwa wojny, którego był bezpośrednim obserwatorem, doprowadziło do głębokiej zmiany jego poglądów. Ostatecznie porzucił armię i stał się zagorzałym pacyfistą, co znalazło odzwierciedlenie w jego późniejszej twórczości i filozofii życiowej.

Kontrowersje i skandale w życiu Lwa Tołstoja

Młodość, hazard i długi

W młodości Lew Tołstoj prowadził hulaszczy tryb życia, który doprowadził go do poważnych problemów finansowych. W 1851 roku zaciągnął ogromne długi hazardowe. Aby uciec przed wierzycielami, wraz z bratem udał się na Kaukaz, gdzie zaciągnął się do wojska. Ten epizod z młodości pokazuje jego burzliwy charakter i skłonność do ryzykownych zachowań, zanim odnalazł swoje powołanie jako pisarz i myśliciel.

Trauma po egzekucji i krytyka państwa

Podczas wizyty w Paryżu w 1857 roku, Lew Tołstoj był świadkiem publicznej egzekucji. To wstrząsające przeżycie wywarło na nim głębokie wrażenie. W wyniku tego wydarzenia uznał państwo za „spisek mający na celu korumpowanie obywateli” i poprzysiągł nigdy więcej nie służyć żadnemu rządowi. Ten incydent wzmocnił jego antypaństwowe poglądy i krytycyzm wobec władzy.

Ekskomunika i krytyka Cerkwi

Ze względu na swoje radykalne poglądy religijne i ostrą krytykę Cerkwi prawosławnej, Lew Tołstoj został oficjalnie wykluczony ze wspólnoty prawosławnej. Władze cerkiewne, w tym synod, podjęły decyzję o ekskomunikowaniu pisarza. Jego odrzucenie oficjalnej doktryny i skupienie na własnej interpretacji chrześcijaństwa, opartej na miłości i prostocie, było dla wielu kontrowersyjne.

Ciekawostki z życia Lwa Tołstoja

Spotkania z innymi wybitnymi postaciami

Podczas podróży po Europie w latach 1860–1861, Lew Tołstoj spotkał Victora Hugo, francuskiego pisarza i autora „Nędzników”. To spotkanie miało bezpośredni wpływ na sposób opisywania scen bitewnych w jego monumentalnej powieści „Wojna i pokój”. Tołstoj czerpał inspiracje z rozmów i obserwacji innych wybitnych umysłów swojej epoki.

Wpływy filozoficzne

Lew Tołstoj odwiedził francuskiego anarchistę Pierre-Josepha Proudhona. Od niego pożyczył tytuł dla swojego największego dzieła – „Wojna i pokój”. Proudhon napisał wcześniej traktat o podobnym tytule: „La Guerre et la Paix”. Ta współpraca i wymiana idei pokazuje, jak Tołstoj czerpał inspiracje z różnych nurtów filozoficznych i politycznych swoich czasów.

Ucieczka i śmierć

Lew Tołstoj zmarł na zapalenie płuc na stacji kolejowej Astapowo w listopadzie 1910 roku. W wieku 82 lat zdecydował się potajemnie opuścić dom, by uciec przed konfliktami rodzinnymi i żyć w odosobnieniu, zgodnie ze swoimi ideałami. Ta ucieczka, mająca na celu odnalezienie spokoju, zakończyła się jego śmiercią w podróży, co było dramatycznym zwieńczeniem jego burzliwego życia.

Nagranie głosu

W 1908 roku, na krótko przed śmiercią, zarejestrowano głos Lwa Tołstoja. Jest to jeden z nielicznych zachowanych dokumentów dźwiękowych z udziałem tak wielkiego twórcy tamtej epoki. Pozwala on współczesnym słuchaczom usłyszeć barwę głosu autora „Wojny i pokoju”, co stanowi cenne dziedzictwo historyczne i kulturowe.

Chronologia życia i twórczości Lwa Tołstoja

Poniższa tabela przedstawia kluczowe momenty z życia i kariery literackiej Lwa Tołstoja:

Kluczowe dzieła Lwa Tołstoja

Twórczość Lwa Tołstoja obejmuje dzieła o wielkim znaczeniu dla literatury światowej. Do najważniejszych należą:

• „Dzieciństwo” (1852)
• „Lata chłopięce” (1854)
• „Młodość” (1856)
• „Opowiadania sewastopolskie” (1855)
• „Wojna i pokój” (1869)
• „Anna Karenina” (1878)
• „Zmartwychwstanie” (1899)

Wpływ i dziedzictwo Lwa Tołstoja

Lew Tołstoj pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo, które wykracza poza samą literaturę. Jego idee pacyfistyczne i filozoficzne, zawarte w dziełach takich jak „Królestwo Boże jest wewnątrz was”, miały ogromny wpływ na ruchy społeczne i liderów takich jak Mahatma Gandhi i Martin Luther King Jr. Jego koncepcja niestosowania przemocy stała się inspiracją dla wielu pokoleń walczących o pokój i sprawiedliwość. Tołstoj, jako pisarz i myśliciel, uchodził za najwyższy autorytet moralny, a jego życie i twórczość nadal pobudzają do refleksji nad ludzką naturą, wiarą i sensem istnienia.

Podsumowując, Lew Tołstoj był nie tylko wybitnym literatem, ale także głębokim myślicielem, którego filozofia pacyfizmu i dążenie do samodoskonalenia moralnego wywarły trwały wpływ na historię i nadal stanowią inspirację dla współczesnych, poszukujących drogi do pokoju i sprawiedliwości.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Leo_Tolstoy