Arthur Schopenhauer (1788–1860) był niemieckim filozofem, którego wybitne dzieło „Świat jako wola i przedstawienie” z 1818 roku stanowi fundament jego systemu filozoficznego opartego na pesymizmie. Urodzony w zamożnej rodzinie gdańskiego patrycjusza, po tragicznym wydarzeniu związanym ze śmiercią ojca i burzliwych relacjach z matką, poświęcił życie ideom filozoficznym. Mimo nieudanej próby kariery akademickiej na Uniwersytecie w Berlinie, jego koncepcja ślepej i irracjonalnej „woli życia” jako źródła cierpienia wywarła głęboki i trwały wpływ na późniejszych myślicieli, artystów i całą kulturę zachodnią.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: W 2024 roku Arthur Schopenhauer miałby 236 lat.
- Żona/Mąż: Nie miał żony.
- Dzieci: Miał dwie nieślubne córki, które zmarły w niemowlęctwie.
- Zawód: Filozof.
- Główne osiągnięcie: Stworzenie systemu filozoficznego opartego na pesymizmie, zawartego w dziele „Świat jako wola i przedstawienie”.
Podstawowe informacje o Arthurze Schopenhauerze
Dane biograficzne
Arthur Schopenhauer urodził się 22 lutego 1788 roku w Gdańsku, przy ulicy Heiliggeistgasse (obecnie Świętego Ducha 47). Swoje gdańskie korzenie podkreślał przez całe życie, mimo że opuścił miasto w dzieciństwie. Zmarł 21 września 1860 roku we Frankfurcie nad Menem, w wieku 72 lat. Jest on powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych niemieckich filozofów XIX wieku, a jego system filozoficzny oparty jest na fundamentalnym pesymizmie.
Tożsamość filozoficzna i główne dzieło
Centralnym punktem myśli Arthura Schopenhauera jest jego fundamentalna praca „Świat jako wola i przedstawienie”, opublikowana po raz pierwszy w 1818 roku. W tym kluczowym dziele filozof przedstawił świat jako manifestację ślepej, irracjonalnej i nieustannie dążącej do samozaspokojenia „woli życia”, która jest pierwotnym źródłem wszelkiego istnienia i nieuniknionego cierpienia. Jego system stanowił znaczący kontrapunkt dla dominującego wówczas idealizmu niemieckiego.
Życie osobiste i rodzinne
Rodzice i pochodzenie
Arthur Schopenhauer pochodził z zamożnej rodziny patrycjuszowskiej. Jego ojciec, Heinrich Floris Schopenhauer, był kupcem i podróżnikiem o poglądach republikańskich i kosmopolitycznych, podobnie jak matka, Johanna Schopenhauer, która zyskała pewną sławę jako pisarka. W 1793 roku, po tym jak Gdańsk został zajęty przez Prusy, rodzina przeniosła się do Hamburga, co miało wpływ na późniejsze życie Arthura.
Relacje rodzinne
Relacje Arthura z matką, Johanną, były niezwykle skomplikowane i napięte, czego konsekwencją było zerwanie kontaktu między nimi trwające przez 24 lata. Tragicznym wydarzeniem w życiu młodego Arthura była śmierć ojca w 1805 roku, którego utonięcie w kanale zarówno Arthur, jak i jego matka, podejrzewali o samobójstwo spowodowane depresją.
Potomstwo i życie intymne
Pomimo filozoficznych rozważań o ascetyzmie, życie intymne Schopenhauera było bardziej złożone. Filozof miewał romanse, a sam przyznał się do posiadania dwóch nieślubnych córek. Niestety, obie córki zmarły w niemowlęctwie, co stanowiło kolejny powód do osobistego smutku dla myśliciela.
Edukacja i rozwój
Wczesne lata i nauka języków
Wczesna edukacja Arthura Schopenhauera skupiała się na wszechstronnym rozwoju. W 1797 roku, w wieku dziewięciu lat, został wysłany do Hawru we Francji, gdzie dzięki temu pobytowi biegle opanował język francuski. Później, w 1803 roku, odbył dwunastotygodniowy pobyt w szkole w Wimbledon w Anglii, który nie był dla niego przyjemny ze względu na surową, anglikańską religijność panującą w placówce.
Studia i zmiana kierunku
W 1809 roku Arthur Schopenhauer rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie w Getyndze. Jednak już w 1810 roku dokonał fundamentalnej zmiany, decydując się całkowicie poświęcić filozofii. Tytuł doktora filozofii uzyskał w 1813 roku na Uniwersytecie w Jenie, broniąc rozprawy „O czworakim źródle zasady racji dostatecznej”.
Kariera zawodowa i filozofia
Praca na Uniwersytecie w Berlinie
W 1820 roku Arthur Schopenhauer rozpoczął pracę jako wykładowca na Uniwersytecie w Berlinie. Jego podejście do kariery akademickiej było nacechowane silną rywalizacją, zwłaszcza z Georgiem Wilhelmem Friedrichem Hegelem, którego uważał za swojego głównego ideologicznego przeciwnika. Schopenhauer celowo wyznaczał godziny swoich wykładów w tym samym czasie, co zajęcia Hegla, próbując w ten sposób przyciągnąć studentów.
Porażka akademicka
Rywalizacja z Hegelem zakończyła się dla Schopenhauera wyraźną porażką akademicką. Na jego wykłady przychodziło zaledwie pięciu studentów, co stanowiło niewielkie zainteresowanie w porównaniu do popularności Hegla. Ta sytuacja potwierdziła jego niechęć do uniwersyteckiego środowiska i przekonanie, że prawdziwa filozofia nie może rozwijać się w ramach instytucji.
Krytyka idealizmu niemieckiego i wpływy Wschodu
Arthur Schopenhauer był zaciekłym krytykiem panującego wówczas idealizmu niemieckiego, otwarcie atakując takich filozofów jak Hegel, Fichte i Schelling. Jednym z przełomowych aspektów jego myśli było głębokie zainteresowanie filozofią Wschodu, zwłaszcza buddyzmem i Upaniszadami, które uważał za „pociechę swojego życia i śmierci”. Te wpływy znalazły odzwierciedlenie w jego własnym systemie filozoficznym, w którym kluczową koncepcją jest „wola życia” – ślepy popęd będący źródłem cierpienia.
Majątek i niezależność finansowa
Dziedzictwo i inwestycje
Po śmierci ojca, Arthur Schopenhauer otrzymał znaczną część spadku. Zamiast inwestować w ryzykowne przedsięwzięcia, filozof zdecydował się na konserwatywne lokowanie kapitału w obligacje rządowe, co zapewniło mu stabilne dochody pasywne.
Niezależność finansowa uczonego
Odsetki z zainwestowanego majątku pozwoliły Arthurowi Schopenhauerowi na prowadzenie życia niezależnego uczonego, co było dla niego kluczowe, umożliwiając swobodne wyrażanie swoich myśli i kontynuowanie badań bez zewnętrznych nacisków. Niezależność finansowa była dla niego fundamentem wolności intelektualnej.
Osobowość i poglądy
Stosunek do zwierząt i etyka
Arthur Schopenhauer był pionierem w dziedzinie etyki zwierząt, stanowczo sprzeciwiając się wiwisekcji i głęboko współczując cierpieniu zwierząt. Jego poglądy wyprzedzały współczesne dyskusje o prawach zwierząt, a w testamencie zadbał o los swoich ukochanych pudli.
Poglądy na kobiety
Schopenhauer znany jest również z wygłaszania kontrowersyjnych, mizoginistycznych poglądów, obszernie przedstawionych w eseju „O kobietach”. Wielu badaczy wiąże te opinie z jego trudnymi relacjami z matką, Johanną, sugerując, że były one wynikiem osobistych doświadczeń.
Filozoficzne metafory i koncepcje
Filozofia Artura Schopenhauera obfituje w trafne metafory, takie jak słynny „dylemat jeża”, ilustrujący trudności w relacjach międzyludzkich. Jako zdeklarowany ateista, Schopenhauer uważał religie za formę „metafizyki dla ludu”, odrzucając ich dogmaty na rzecz racjonalnego poznania.
Poglądy religijne i światopogląd
Arthur Schopenhauer był zdeklarowanym ateistą, krytykującym antropocentryzm religii takich jak judaizm i chrześcijaństwo oraz brak empatii wobec świata zwierząt. Jego teksty indyjskie, zwłaszcza Upaniszady, stanowiły dla niego źródło pocieszenia, co świadczy o jego otwartości na różne systemy myślenia.
Hobby, styl życia i podróże
Pasja muzyczna
Mimo swojego pesymistycznego światopoglądu, Arthur Schopenhauer znajdował ukojenie w sztuce i muzyce. Przez niemal całe życie codziennie grał na flecie poprzecznym, co stanowiło dla niego formę emocjonalnego wytchnienia. Muzyka, zwłaszcza twórczość Mozarta, była dla niego ukojeniem w bólu istnienia.
Zamiłowanie do podróży
W młodości Arthur Schopenhauer odbył wielką podróż po Europie, a w późniejszym wieku dwukrotnie odwiedził Włochy. Podczas jednego z pobytów w Wenecji otarł się o spotkanie z wybitnym angielskim poetą, Lordem Byronem. Jego doświadczenia podróżnicze rozszerzały jego horyzonty i pozwoliły na bezpośrednie poznanie różnych kultur.
Rutyna we Frankfurcie
Ostatnie 30 lat swojego życia Arthur Schopenhauer spędził we Frankfurcie nad Menem, prowadząc niezwykle uporządkowany tryb życia. Każdego dnia po południu odbywał spacer ze swoim ukochanym pudlem, co stało się charakterystycznym elementem jego codzienności. Wieczory spędzał zazwyczaj, czytając gazety w hotelu Englischer Hof.
Kontrowersje i incydenty
Incydent z Caroline Marquet
Życie Arthura Schopenhauera nie było pozbawione kontrowersji. W 1821 roku doszło do incydentu z Caroline Marquet, sąsiadką i szwaczką, którego konsekwencją było nałożenie przez sąd obowiązku wypłacania jej dożywotniej renty.
Krytyka teizmu
Schopenhauer otwarcie krytykował judaizm i chrześcijaństwo, zarzucając im antropocentryzm i brak empatii wobec zwierząt. Ta ostra krytyka stanowiła integralną część jego światopoglądu, podkreślając potrzebę szerszego spojrzenia na rolę wszystkich żyjących istot w świecie.
Ciekawostki i wpływ
Znajomość z Goethem
Arthur Schopenhauer nawiązał współpracę z Johannem Wolfgangiem von Goethe w zakresie teorii kolorów. Ich współpraca zaowocowała publikacją rozprawy „O wzroku i kolorach” w 1816 roku. Schopenhauer konsekwentnie bronił stanowiska Goethego, polemizując z teorią kolorów Isaaca Newtona.
Późna sława i sukcesy
Przez większość swojego życia Arthur Schopenhauer był postacią niedocenianą. Prawdziwą popularność zyskał dopiero po 1851 roku, kiedy to jego zbiór esejów „Parerga i paralipomena” stał się niespodziewanym bestsellerem. Sukces ten pozwolił mu na docenienie jego dorobku filozoficznego.
Wpływ na naukę
Filozofia Arthura Schopenhauera wywarła znaczący wpływ na rozwój myśli naukowej. Erwin Schrödinger, twórca mechaniki kwantowej, przyznawał, że system Schopenhauera był kluczowy dla jego rozumienia świata. Idea „woli życia” rezonowała z naukowcami poszukującymi głębszych, metafizycznych podstaw nauki.
Wpływ na kulturę
Pesymizm Schopenhauera wpłynął na rzesze artystów i myślicieli, kształtując ich spojrzenie na świat. Jego idee inspirowały takich twórców jak kompozytor Richard Wagner i filozof Fryderyk Nietzsche. Dylemat jeża stał się powszechnie znaną metaforą opisującą trudności w ludzkich relacjach.
Charakterystyczne cechy osobowości
Schopenhauer wybierał samotność, twierdząc, że „człowiek jest tym bardziej towarzyski, im mniej jest wart pod względem intelektualnym”. Jego lęk przed chorobami był na tyle silny, że przeprowadził się do Frankfurtu m.in. uciekając przed epidemią cholery w Berlinie.
Motywacje życiowe
Filozofia indyjska, a zwłaszcza Upaniszady, stanowiły dla Schopenhauera niezwykłe źródło pocieszenia. Nazywał je „pociechą swojego życia i śmierci”, co świadczy o głębokim rezonansie, jaki znalazł w tych starożytnych tekstach. Choć był pesymistą, nie potępiał samobójstwa moralnie, ale uważał je za błąd.
Kolekcje i przedmioty osobiste
Schopenhauer posiadał kolekcję dzieł sztuki, a wśród nich znajdował się pozłacany posążek Buddy. Ten artefakt był namacalnym dowodem jego fascynacji buddyzmem i jego ideami.
Ostatnie chwile i dziedzictwo
W ostatnich chwilach życia Arthur Schopenhauer wyraził zadowolenie, że umiera w spokoju i z jasnym umysłem. Mimo że wyjechał z Gdańska w dzieciństwie, przez całe życie podkreślał swoje pochodzenie z wolnego miasta Gdańska. Filozof został pochowany na cmentarzu Hauptfriedhof we Frankfurcie.
Znajomość języków obcych
Arthur Schopenhauer posiadał rozległą wiedzę lingwistyczną. Oprócz języka niemieckiego, biegle władał językiem francuskim, angielskim, włoskim i hiszpańskim, a także znał łacinę i grekę. Jego znajomość języków klasycznych pozwoliła mu na dostęp do bogatego dziedzictwa filozoficznego i literackiego starożytności.
Krytyka instytucji akademickich
Filozof był wyrazistym krytykiem uniwersytetów. Uważał, że prawdziwa filozofia nie może rozwijać się w ramach instytucji, gdzie profesorowie są ograniczeni przez pensje państwowe i zobowiązani do nauczania określonych programów. Jego zdaniem, taka struktura hamuje swobodę myśli.
Stosunek do samobójstwa
Choć Arthur Schopenhauer był znany ze swojego pesymistycznego spojrzenia na świat, jego stosunek do samobójstwa był bardziej złożony. Nie potępiał go moralnie, ale uważał za błąd, ponieważ jest zaprzeczeniem woli życia, a nie jej przezwyciężeniem.
Kluczowe dzieła i publikacje
Główne dzieło życia
Najważniejszą publikacją Arthura Schopenhauera jest jego monumentalne dzieło „Świat jako wola i przedstawienie”, wydane po raz pierwszy w 1818 roku. W tej pracy filozof przedstawił swoją metafizyczną koncepcję świata, w której dominującą siłą jest ślepa i irracjonalna „wola życia”, stanowiąca fundament jego systemu filozoficznego.
Inne ważne publikacje
Poza swoim głównym dziełem, Schopenhauer jest autorem szeregu innych istotnych prac, które rozwijają jego filozofię, w tym zbiór esejów „Parerga i paralipomena”, który przyniósł mu późną sławę. W swoich pismach filozof wielokrotnie podejmował kwestie etyki, estetyki oraz filozofii życia, zawsze osadzone w ramach jego pesymistycznego światopoglądu.
Wpływ i dziedzictwo
Wpływ na naukę i kulturę
Filozofia Arthura Schopenhauera wywarła znaczący wpływ na rozwój myśli naukowej i kulturowej. Jego idee inspirowały takich twórców jak kompozytor Richard Wagner i filozof Fryderyk Nietzsche, a jego koncepcja „woli życia” rezonowała z naukowcami takimi jak Erwin Schrödinger. Dylemat jeża stał się powszechnie znaną metaforą opisującą trudności w ludzkich relacjach.
Arthur Schopenhauer, poprzez swoją głęboką i często mroczną filozofię, przedstawił świat jako arenę nieustannego cierpienia, napędzanego przez ślepą „wolę życia”. Jego prace, choć nacechowane pesymizmem, oferują wgląd w naturę istnienia i ludzkiej kondycji, a jego wpływ na myśl zachodnią jest niepodważalny, kształtując postawy artystów, filozofów i naukowców przez kolejne pokolenia.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_Schopenhauer
