Pizarro: Francisco Pizarro, podbój Imperium Inków i śmierć 26 czerwca 1541

1

Francisco Pizarro, hiszpański konkwistador, urodził się około 16 marca 1478 roku w Trujillo w Estremadurze. Na [maj 2024] Francisco Pizarro ma 546 lat. Był nieślubnym synem pułkownika Gonzalo Pizarro i Franciski González, co wpłynęło na jego skromne początki. Mimo braku formalnego wykształcenia i analfabetyzmu przez całe życie, Pizarro wykazał się niezwykłą determinacją i zdolnościami przywódczymi, co pozwoliło mu osiągnąć wysokie stanowiska. Jego partnerką była Inés Huaylas Yupanqui, z którą miał córkę Francisca Pizarro Yupanqui. Francisco Pizarro zmarł 26 czerwca 1541 roku w Limie, mając około 63 lata, w wyniku zamachu przeprowadzonego przez zwolenników Diego de Almagro, co zakończyło jego burzliwe życie, naznaczone podbojem Imperium Inków.

Francisco Pizarro, jeden z najbardziej wpływowych i kontrowersyjnych hiszpańskich konkwistadorów, jest postacią, której nazwisko nierozerwalnie wiąże się z podbojem Imperium Inków i powstaniem hiszpańskiego panowania w Ameryce Południowej. Jego życie, naznaczone biedą w młodości i nieustanną ambicją, doprowadziło go do odkrycia i opanowania bogactw dzisiejszego Peru. Mimo że nie posiadał formalnego wykształcenia, wykazywał się niezwykłą determinacją i zdolnościami przywódczymi, zdobywając przydomki „Apu” (wódz) i „Machu Capitan” (Stary Kapitan) wśród rdzennej ludności i swoich żołnierzy. Jego decyzje, często brutalne i bezwzględne, ukształtowały losy całych cywilizacji i wpłynęły na bieg historii kontynentu, czyniąc go jedną z kluczowych postaci epoki odkryć geograficznych.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [maj 2024] ma 546 lat.
• Żona/Mąż: Partnerką była Inés Huaylas Yupanqui.
• Dzieci: Córka Francisca Pizarro Yupanqui.
• Zawód: Konkwistador, gubernator.
• Główne osiągnięcie: Podbój Imperium Inków.

Francisco Pizarro: Podstawowe informacje biograficzne

Pochodzenie i wczesne lata

Francisco Pizarro urodził się w Trujillo, miejscowości w dzisiejszej Estremadurze w Hiszpanii. Był nieślubnym synem pułkownika piechoty Gonzalo Pizarro oraz Franciski González, kobiety o niskim statusie społecznym. Dorastając w biednej rodzinie, Pizarro nie otrzymał starannego wykształcenia. Brak uwagi poświęconej jego edukacji w młodości sprawił, że przez całe życie pozostał analfabetą. Mimo tego ograniczenia, jego ambicja i determinacja pozwoliły mu piąć się po szczeblach kariery, osiągając wysokie funkcje administracyjne i wojskowe.

Data i miejsce urodzenia

Dokładna data urodzenia Francisco Pizarro nie jest jednoznacznie ustalona. Przyjmuje się, że na świat przyszedł około 16 marca 1478 roku. Niektóre źródła sugerują jednak, że mógł urodzić się wcześniej, wskazując rok 1475. Miejscem jego narodzin było Trujillo w Estremadurze, region znany z dostarczania wielu żołnierzy i odkrywców do Nowego Świata.

Wykształcenie i status społeczny

Francisco Pizarro dorastał w ubogiej rodzinie, co wpłynęło na jego poziom edukacji. Był analfabetą przez całe swoje życie, co stanowiło znaczące ograniczenie w społeczeństwie tamtych czasów. Jednakże, jego inteligencja, zdolności przywódcze i bezwzględność pozwoliły mu przezwyciężyć te przeszkody. Mimo braku formalnego wykształcenia, Pizarro pełnił wiele prestiżowych funkcji, w tym burmistrza i sędziego, a ostatecznie został gubernatorem.

Przydomki

Wśród rdzennej ludności oraz swoich zwolenników Francisco Pizarro zyskał przydomki, które świadczyły o jego pozycji i autorytecie. W języku keczua znany był jako „Apu”, co oznacza „wodza” lub „szefa”, podkreślając jego rolę przywódczą. Innym przydomkiem był „Machu Capitan”, co w tłumaczeniu oznacza „Starego Kapitana”, nawiązując prawdopodobnie do jego wieku i doświadczenia w dowodzeniu.

Relacje rodzinne

Francisco Pizarro miał liczne powiązania rodzinne, które odgrywały rolę w jego życiu i karierze. Był kuzynem drugiego stopnia (raz usuniętym) Hernána Cortésa, słynnego zdobywcy Meksyku. Jego bracia również aktywnie uczestniczyli w jego wyprawach. Rodzony brat Francisco Martín de Alcántara towarzyszył mu w podbojach, podobnie jak przyrodni bracia ze strony ojca: Hernando, Juan i Gonzalo Pizarro. Te rodzinne więzi wzmacniały jego pozycję i zapewniały lojalność w trudnych ekspedycjach.

Rodzina i życie osobiste Francisco Pizarro

Rodzeństwo zaangażowane w podbój

Wyprawy Francisco Pizarro nie odbywały się w pojedynkę; towarzyszyli mu liczni członkowie jego rodziny, co wzmacniało jego pozycję i zapewniało wsparcie. Jego rodzony brat, Francisco Martín de Alcántara, był stałym towarzyszem i współpracownikiem w podboju. Ponadto, w ekspedycjach brali udział jego przyrodni bracia ze strony ojca: Hernando, Juan i Gonzalo Pizarro. Ich obecność świadczyła o sile więzów rodzinnych i strategicznym wykorzystaniu ich przez Francisco do realizacji swoich celów.

Związek i potomstwo

Francisco Pizarro nawiązał związek z Inés Huaylas Yupanqui, znaną również jako Quispe Sisa. Była ona członkinią lokalnej elity inkaskiej, a jej związek z Pizarro stanowił element polityki wiązania się z podbitymi ludami. Owocem tego związku była córka o imieniu Francisca Pizarro Yupanqui. Ten związek i posiadanie potomstwa z rodowitą Inkanką było typową strategią konkwistadorów, mającą na celu ugruntowanie ich władzy i integrację z podbitym społeczeństwem.

Okoliczności śmierci

Francisco Pizarro zginął w wyniku brutalnego zamachu. Miało to miejsce 26 czerwca 1541 roku w Limie, mieście, które sam założył. Wiek w chwili śmierci szacuje się na około 63 lata. Zamach był wynikiem narastających konfliktów i walk o wpływy polityczne, a jego sprawcami byli zwolennicy Diego de Almagro, dawnego partnera Pizarro. Intrygi i spory po podziale łupów doprowadziły do krwawej wojny domowej między konkwistadorami, która ostatecznie zakończyła życie obu przywódców.

Kariera i podboje Francisco Pizarro

Początki w Nowym Świecie

Droga Francisco Pizarro do sławy i bogactwa rozpoczęła się wraz z jego wyprawą do Nowego Świata. 10 listopada 1509 roku, w wieku około 31 lat, wypłynął z Hiszpanii w ekspedycji Alonso de Ojedy, której celem była eksploracja regionu Urabá. Był to początek jego długiej i burzliwej kariery jako konkwistadora, która miała zrewolucjonizować obraz Ameryki Południowej.

Odkrycie Oceanu Spokojnego

Jednym z kluczowych momentów w karierze Francisco Pizarro było jego uczestnictwo w ekspedycji Vasco Núñeza de Balboa. W 1513 roku, towarzysząc Balboa, Pizarro dokonał historycznego przejścia przez Przesmyk Panamski. To właśnie podczas tej wyprawy stał się jednym z pierwszych Europejczyków, którzy ujrzeli rozległe wody Oceanu Spokojnego, co otworzyło nowe perspektywy dla hiszpańskiej eksploracji i podbojów.

Kariera polityczna w Panamie

Po latach służby wojskowej i eksploracji, Francisco Pizarro zdobył znaczącą pozycję w nowo założonej Panamie. W latach 1519–1523 pełnił tam prestiżowe funkcje burmistrza (Alcalde) oraz sędziego. Te stanowiska pozwoliły mu na zdobycie doświadczenia administracyjnego i ugruntowanie swojej pozycji w kolonialnej hierarchii, przygotowując go do przyszłych, ambitniejszych przedsięwzięć.

Aresztowanie Vasco Núñeza de Balboa

W styczniu 1519 roku, na zlecenie gubernatora Dávili, Pizarro osobiście dokonał aresztowania swojego dawnego dowódcy, Vasco Núñeza de Balboa. Ten kontrowersyjny akt doprowadził do egzekucji Balboa przez ścięcie. Wydarzenie to pokazuje bezwzględność i pragmatyzm Pizarro, który potrafił poświęcić nawet byłych przełożonych dla osiągnięcia własnych celów politycznych i wojskowych.

Partnerstwo „Empresa del Levante”

W 1524 roku Francisco Pizarro, wraz z księdzem Hernando de Luque i żołnierzem Diego de Almagro, zawarł ustne porozumienie, które zapoczątkowało spółkę znaną jako „Empresa del Levante”. Celem tej spółki było zorganizowanie i sfinansowanie ekspedycji mającej na celu podbój bogatych ziem na południu, co ostatecznie doprowadziło do podboju Imperium Inków.

Słynna Trzynastka (Los trece de la fama)

Podczas drugiej wyprawy w kierunku południowym, Francisco Pizarro stanął przed krytycznym momentem. Według legendy, na plaży nakreślił linię na piasku, oferując swoim ludziom wybór: po jednej stronie było bogate, ale niebezpieczne Peru, a po drugiej bezpieczna, lecz biedna Panama. Tylko 13 ludzi zdecydowało się pozostać z nim, tworząc legendarną „Trzynastkę Sławy” (Los trece de la fama), którzy podążyli za nim w nieznane.

Kapitulacja z Toledo (1529)

Po latach wysiłków i niepowodzeń, Francisco Pizarro udał się do Hiszpanii, aby osobiście przedstawić swoje plany Koronie. 6 lipca 1529 roku, królowa Izabela podpisała dokument znany jako Kapitulacja z Toledo. Dokument ten nadawał Pizarro tytuły gubernatora, kapitana generalnego i adelantado Nowej Kastylii, oficjalnie upoważniając go do podboju i zarządzania nowymi ziemiami.

Bitwa pod Cajamarcą i pojmanie Atahualpy

W listopadzie 1532 roku Francisco Pizarro wkroczył do historii, dokonując jednego z najbardziej dramatycznych wydarzeń w dziejach podboju Ameryki Południowej. W bitwie pod Cajamarcą, jego niewielkie siły hiszpańskie zaskoczyły i rozgromiły armię inkaskiego cesarza Atahualpy, biorąc go do niewoli. Mimo że Atahualpa spełnił żądanie wypełnienia pokoju ogromnym okupem w złocie i srebrze, Pizarro doprowadził do jego egzekucji w lipcu 1533 roku, co stanowiło kluczowy moment w upadku Imperium Inków.

Założenie Limy

Po zdobyciu stolicy Inków, Cuzco, Francisco Pizarro przystąpił do konsolidacji hiszpańskiej władzy. 18 stycznia 1535 roku założył miasto Lima, znane również jako Miasto Królów (Ciudad de los Reyes). Lima szybko stała się nową stolicą hiszpańskiego Peru, centrum administracyjnym i gospodarczym regionu, a jej strategiczne położenie nad Pacyfikiem zapewniało jej kluczową rolę w hiszpańskim imperium.

Osiągnięcia i nagrody Francisco Pizarro

Tytuły szlacheckie i urzędowe

Francisco Pizarro otrzymał liczne tytuły i honory od Korony Hiszpańskiej, które potwierdzały jego znaczenie jako zdobywcy i zarządcy. Od 26 lipca 1529 roku, aż do dnia swojej śmierci w 1541 roku, sprawował urząd pierwszego gubernatora Nowej Kastylii. Dodatkowo, posiadał tytuł kapitana generalnego, co podkreślało jego rolę jako dowódcy wojskowego w podbitych terytoriach.

Order Santiago

Francisco Pizarro został uhonorowany członkostwem w prestiżowym zakonie rycerskim Santiago (KOS). Jest to jedno z najwyższych odznaczeń, jakie mógł otrzymać rycerz w Hiszpanii tamtych czasów, świadczące o jego zasługach i uznaniu ze strony monarchii.

Kluczowe wydarzenia w karierze Francisco Pizarro

Kariera Francisco Pizarro była serią przełomowych wydarzeń, które doprowadziły go od skromnych początków do zdobycia jednego z największych imperiów w Ameryce. Poniższa tabela przedstawia chronologiczne zestawienie najważniejszych momentów jego życia i działalności:

Ciekawostki i kontrowersje związane z Francisco Pizarro

Pierwszy kontakt z lamami

Podczas swoich wypraw Francisco Pizarro jako jeden z pierwszych Europejczyków miał okazję zobaczyć i opisać peruwiańskie lamy. W swoich relacjach porównywał te zwierzęta do „małych wielbłądów”, co świadczy o jego pierwszych wrażeniach z kontaktu z fauną Andów.

Tłumacze Felipillo i Martinillo

Podczas wypraw Francisco Pizarro kluczową rolę odgrywali tłumacze. Pizarro otrzymał dwóch peruwiańskich chłopców, których nauczył języka hiszpańskiego. Jeden z nich, ochrzczony jako Felipillo, stał się jednym z najważniejszych tłumaczy wyprawy, umożliwiając komunikację między Hiszpanami a Inkami, choć jego rola i wpływ na przebieg wydarzeń są nadal przedmiotem dyskusji historyków.

Pałac Podboju (Palace of the Conquest)

W rodzinnym Trujillo w Hiszpanii rodzina Pizarro wzniosła monumentalny pałac, znany jako Pałac Podboju. Ta okazała budowla do dziś stanowi świadectwo ogromnego bogactwa, jakie płynęło do Hiszpanii z podboju Peru, i jest pomnikiem potęgi rodziny Pizarro.

Służba wojskowa

Zanim Francisco Pizarro stał się sławnym konkwistadorem, zdobył bogate doświadczenie wojskowe. Służył w armii hiszpańskiej przez wiele lat, od 1496 do 1541 roku, biorąc udział w licznych bitwach i kampaniach, co przygotowało go do dowodzenia własnymi ekspedycjami i podbojów.

Pierwsza hiszpańska osada w Peru (San Miguel de Piura)

W maju 1532 roku Pizarro założył San Miguel de Piura, która stała się pierwszą stałą hiszpańską osadą na terenie Peru. Był to strategiczny krok, który umożliwił Pizarro dalszą ekspansję i konsolidację hiszpańskiej władzy na nowo odkrytych ziemiach.

Egzekucja Atahualpy

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych czynów Francisco Pizarro było stracenie inkaskiego cesarza Atahualpy. Mimo że Atahualpa spełnił żądanie okupu, Pizarro postawił mu zarzuty kryminalne, co jest szeroko oceniane jako akt zdrady i naruszenie zasad honoru. Egzekucja ta była kluczowym momentem w procesie upadku Imperium Inków.

Warto wiedzieć: Egzekucja Atahualpy, mimo że cesarz wypełnił żądanie okupu, była postrzegana jako akt zdrady ze strony Pizarro, który postawił mu zarzuty kryminalne.

Konflikt z Almagro

Podział łupów i terytoriów wynikający z Kapitulacji z Toledo doprowadził do krwawej wojny domowej między Francisco Pizarro a jego dawnym partnerem, Diego de Almagro. Konflikt ten, napędzany chciwością i ambicją, stał się przyczyną śmierci obu liderów i znacząco osłabił hiszpańskie panowanie w początkowym okresie kolonizacji.

Francisco Pizarro, mimo skromnego pochodzenia i braku formalnego wykształcenia, stał się jednym z najpotężniejszych konkwistadorów w historii, odpowiedzialnym za podbój Imperium Inków. Jego życie, pełne ambicji, odwagi i bezwzględności, doprowadziło do założenia Limy i ukształtowania losów Ameryki Południowej. Zakończył je tragicznie w wyniku zamachu w 1541 roku, pozostawiając po sobie dziedzictwo budzące liczne kontrowersje, ale niezaprzeczalnie wpisane w historię świata.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Pizarro