Giovanni Pierluigi da Palestrina, urodzony między 3 lutego 1525 a 2 lutego 1526 roku, to jedna z najwybitniejszych postaci epoki renesansu, niezrównany mistrz muzyki sakralnej i centralna postać szkoły rzymskiej. Na [miesiąc rok] ma około 498 lat. W swoim życiu związał się z Lucrezią Gori, z którą miał czworo dzieci, a po jej śmierci poślubił Virginię Dormoli. Jego największym osiągnięciem jest stworzenie arcydzieł polifonii, w tym słynnej „Missa Papae Marcelli”, dzieła, które według legendy odegrało kluczową rolę w zachowaniu muzyki wielogłosowej w Kościele katolickim.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na [miesiąc rok] ma około 498 lat.
- Żona/Mąż: Lucrezia Gori (pierwsza żona), Virginia Dormoli (druga żona).
- Dzieci: Czworo dzieci z pierwszego małżeństwa.
- Zawód: Kompozytor muzyki sakralnej, organista, kapelmistrz.
- Główne osiągnięcie: Mistrzowska polifonia renesansowa, w tym „Missa Papae Marcelli”.
Giovanni Pierluigi da Palestrina: Podstawowe informacje
Giovanni Pierluigi da Palestrina, prawdziwe nazwisko Pierluigi, urodził się w miasteczku Palestrina niedaleko Rzymu. Choć dokładna data jego narodzin pozostaje nieznana, historycy muzyki umiejscawiają ją między 3 lutego 1525 a 2 lutego 1526 roku. Po śmierci, w oficjalnych dokumentach utrwalono jego imię w łacińskiej formie: Ioannes Petrus Aloysius Praenestinus. Kompozytor zmarł w Rzymie 2 lutego 1594 roku, w wieku około 68 lat, po krótkiej chorobie. Został pochowany w Bazylice św. Piotra, choć dokładne miejsce jego spoczynku do dziś pozostaje nieodnalezione.
Palestrina jest uznawany za najwybitniejszego przedstawiciela szkoły rzymskiej, stylu kompozytorskiego dominującego w muzyce kościelnej w XVI wieku. Jego twórczość stanowi kamień węgielny europejskiej polifonii, a jego wpływ na późniejszych kompozytorów jest niepodważalny.
Rodzina i życie prywatne Giovanniego Pierluigi da Palestrina
Wczesne lata życia Giovanniego Pierluigi da Palestrina naznaczone były założeniem rodziny. Poślubił Lucrezię Gori, z którą doczekał się czworga dzieci. Pozycja świecka kompozytora i posiadanie rodziny stanowiły jednak pewną przeszkodę w jego karierze kościelnej. W 1555 roku papież Paweł IV wydał dekret nakazujący, aby muzycy zatrudnieni w kaplicy papieskiej byli duchownymi, co zmusiło Palestrinę do opuszczenia Watykańskiej kaplicy.
Najtrudniejszym okresem w życiu kompozytora była dekada lat 70. XVI wieku. W tym czasie Palestrina doświadczył ogromnych strat osobistych, spowodowanych przez trzy fale epidemii dżumy. Stracił kolejno: brata, dwóch synów, a w 1580 roku zmarła jego ukochana żona, Lucrezia. Te tragiczne wydarzenia niemal skłoniły go do wstąpienia do stanu duchownego.
Ostatecznie jednak, zamiast przyjąć święcenia kapłańskie, Giovanni Pierluigi da Palestrina zdecydował się na drugie małżeństwo. Poślubił bogatą wdowę, Virginię Dormoli. To wydarzenie zapewniło mu stabilność finansową i pozwoliło na niezwykle płodny okres twórczy w późniejszych latach życia.
Kariera zawodowa Giovanniego Pierluigi da Palestrina
Droga zawodowa Giovanniego Pierluigi da Palestrina rozpoczęła się wcześnie w Rzymie. Już w 1537 roku, jako około 12-letni chłopiec, został wpisany na listę chórzystów w Bazylice Santa Maria Maggiore. Ta wczesna posada umożliwiła mu naukę muzyki w prestiżowym środowisku rzymskich bazylik.
Okres edukacji muzycznej Palestriny obejmował studia w szkole prowadzonej przez hugenotę Claude’a Goudimela w 1540 roku. Jego nauczycielami byli również Robin Mallapert i Firmin Lebel, pod których kierunkiem kształtował swój warsztat kompozytorski.
W latach 1544–1551 Palestrina pełnił funkcję organisty w katedrze św. Agapita w swojej rodzinnej miejscowości, Palestrinie. Był to kluczowy etap jego rozwoju artystycznego, przygotowujący go do powrotu do wielkich bazylik rzymskich.
Przełomowym momentem w karierze kompozytora była nominacja papieska w 1551 roku. Papież Juliusz III, który dobrze znał talent młodego muzyka, mianował go na stanowisko *maestro di cappella* w Cappella Giulia, przy Bazylice św. Piotra. Było to jedno z najbardziej prestiżowych stanowisk w muzyce kościelnej tamtych czasów.
Po wymuszonym odejściu z Watykanu w 1555 roku, Palestrina kontynuował swoją karierę, kierując muzyką w najważniejszych rzymskich świątyniach. W latach 1555–1560 pracował w bazylice św. Jana na Lateranie, a następnie, od 1561 do 1566 roku, w bazylice Santa Maria Maggiore. W 1571 roku powrócił na stałe do Cappella Giulia, gdzie pozostał do końca swojej kariery, będąc jednym z najważniejszych dyrygentów i kompozytorów muzyki kościelnej.
Chronologia kariery Giovanniego Pierluigi da Palestrina
- 1537: Początek kariery jako chórzysta w Bazylice Santa Maria Maggiore.
- 1540: Studia w szkole Claude’a Goudimela.
- 1544–1551: Funkcja organisty w katedrze św. Agapita w Palestrinie.
- 1551: Nominacja na *maestro di cappella* w Cappella Giulia przy Bazylice św. Piotra.
- 1555: Wymuszone odejście z Watykańskiej kaplicy.
- 1555–1560: Kierowanie muzyką w bazylice św. Jana na Lateranie.
- 1561–1566: Praca w bazylice Santa Maria Maggiore.
- 1571: Powrót na stałe do Cappella Giulia.
Muzyka i styl Giovanniego Pierluigi da Palestrina
Giovanni Pierluigi da Palestrina pozostawił po sobie niezwykle bogaty i imponujący dorobek kompozytorski. Jego twórczość obejmuje setki dzieł, w tym aż 105 mszy, ponad 300 motetów oraz 68 ofertoriów. Skomponował także liczne hymny, magnificaty i lamentacje.
W 1554 roku Palestrina opublikował swoją pierwszą księgę mszy, dedykowaną papieżowi Juliuszowi III. Było to wydarzenie o historycznym znaczeniu, gdyż była to pierwsza tego typu publikacja autorstwa rodzimego, włoskiego kompozytora w okresie, gdy europejska muzyka sakralna była zdominowana przez twórców pochodzących z Francji, Hiszpanii i Niderlandów.
Najsłynniejszym dziełem Palestriny jest msza „Missa Papae Marcelli”, dedykowana papieżowi Marcelemu II. Stała się ona podstawą legendy, według której to właśnie to dzieło przekonało Sobór Trydencki do niezakazywania muzyki wielogłosowej w kościele. Msza ta jest powszechnie uważana za arcydzieło polifonii renesansowej.
Muzyka Palestriny charakteryzuje się niezwykłą płynnością i doskonałym konsonansem. Sekret tego brzmienia tkwił w jego mistrzowskim sposobie umieszczania dysonansów, które pojawiały się wyłącznie na słabych częściach taktu. Doprowadziło to do wypracowania wzorca doskonałego kontrapunktu renesansowego, który do dziś stanowi fundament nauczania muzyki.
Styl Palestriny wywarł ogromny wpływ na późniejszych mistrzów. Jego zasady stały się podstawą edukacji muzycznej na przestrzeni wieków. Johann Sebastian Bach studiował i wykonywał jego *Missa sine nomine* podczas pracy nad własną Wielką Mszą h-moll. Johann Joseph Fux skodyfikował zasady stylu Palestriny w swoim słynnym podręczniku „Gradus ad Parnassum”, który do dziś jest kluczowym dziełem dla studentów kompozycji.
Interesującym aspektem twórczości Palestriny jest jego podejście do madrygałów. Choć w 1584 roku deklarował rezygnację z komponowania do tekstów świeckich, zaledwie dwa lata później wydał drugą księgę madrygałów świeckich. Dzieła te są uznawane za jedne z najlepszych w tym gatunku i świadczą o jego niezmiennie wysokim kunszcie.
Dziedzictwo Giovanniego Pierluigi da Palestrina
Wielkość i autorytet Giovanniego Pierluigi da Palestriny w świecie muzycznym XVI wieku podkreśla napis wyryty na jego płycie nagrobnej: *Musicæ Princeps*, co oznacza „Książę Muzyki”. Ten tytuł doskonale oddaje jego absolutną dominację i wpływ na ówczesną scenę muzyczną.
Według *Grove Music Online*, Palestrina zyskał status ikony muzyki kościelnej, będąc uznanym za ideał kompozytora katolickiego. Jego twórczość skutecznie pogodziła funkcjonalne i estetyczne cele muzyki kościelnej w wymagającym okresie potrydenckim, wyznaczając nowe standardy dla przyszłych pokoleń.
Warto wiedzieć: Styl Palestriny stanowił fundament dla nauczania muzyki przez wieki. Metoda kontrapunktu gatunkowego (species counterpoint), oparta na jego stylu, do dziś pozostaje standardowym elementem programów nauczania w konserwatoriach i na wydziałach muzyki na całym świecie.
Ciekawostki o Giovannim Pierluigi da Palestrina
Twórczość Palestriny nadal żyje we współczesnych formach muzycznych. Melodia „Gloria” z jego dzieła *Magnificat Tertii Toni* z 1591 roku jest do dziś powszechnie wykorzystywana w popularnym hymnie wielkanocnym „Victory” (The Strife Is O’er), co świadczy o ponadczasowości jego kompozycji.
Metoda kontrapunktu gatunkowego, znana jako „species counterpoint”, która została oparta na stylu Palestriny, pozostaje standardowym elementem programów nauczania w konserwatoriach i na wydziałach muzyki na całym świecie. To dowód na trwały wpływ kompozytora na kształcenie muzyków i rozwój teorii muzyki.
Giovanni Pierluigi da Palestrina był kompozytorem, którego mistrzostwo w kontrapunkcie i harmonii wyznaczyło standardy dla muzyki kościelnej i edukacji muzycznej na wieki. Jego dziedzictwo jako „Księcia Muzyki” jest niepodważalne, a jego styl nadal stanowi kluczowy element nauczania kompozycji muzycznej na całym świecie. Niezależnie od życiowych trudności, potrafił tworzyć dzieła o unikalnej płynności i konsonansie, które do dziś inspirują muzyków.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Pierluigi_da_Palestrina
